Fęrsluflokkur: Stjórnmįl og samfélag

Sjónvarpsvištal um Evrópusambandiš

Um daginn fór ég ķ vištal ķ žęttinum "Undir feldi" į sjónvarpsstöšinni ĶNN, um Evrópusambandiš.  Vištališ, sem er tępur hįlftķmi, mį sjį meš žvķ aš smella hér.

Ķ vištalinu koma m.a. fram eftirfarandi punktar:

  • Ég byggi afstöšu mķna til ESB einkum į žvķ aš sambandiš sé lżšręšislegur vettvangur 27 žjóša til aš taka į sameiginlegum višfangsefnum.  Žessi višfangsefni eru žess ešlis aš žau nį žvert yfir landamęri.  Dęmi um žetta eru vinnumarkašur og vinnuvernd, fjįrmįlamarkašir, umhverfismįl, loftslagsmįl, löggęslumįl og svo mętti įfram telja.
  • Ķ dag er aškoma Ķslands aš sameiginlegum įkvöršunum Evrópužjóša nįnast engin.  Meš ašild hefšum viš hins vegar sęti viš boršiš žar sem reglugeršir og tilskipanir eru samdar og žeim breytt.  Ķsland hefši įhrif langt umfram fólksfjölda, m.a. einn fulltrśa af 28 ķ rįšherrarįši ESB og neitunarvald gagnvart breytingum į stofnsįttmįlum sambandsins.
  • Samstarf žjóšanna gengur ekki śt į žaš aš taka aušlindir af einni og fęra žęr annarri. Um slķkt eru engin dęmi og žaš mun aldrei gerast.  Fiskistofnar hafa žį sérstöšu aš vera "fęranleg aušlind" sem flakkar milli efnahagslögsaga.  Žess vegna er rekin sameiginleg sjįvarśtvegsstefna ķ ESB meš sjįlfbęra stjórnun fiskveiša aš markmiši. Ég tel enga įstęšu til annars en aš unnt verši aš semja um aš Ķslendingar fari įfram meš sjįlfbęra stjórnun og nżtingu eigin fiskistofna.
  • Stęrsta breytingin fyrir okkur viš inngöngu ķ ESB veršur į sviši landbśnašar.  Žį veršur ķ grundvallaratrišum aš hverfa frį žvķ aš styrkja framleišslu landbśnašarafurša meš magntengdum styrkjum eša nišurgreišslum.  (Undanžįga er žó gerš fyrir svokallašan heimskautalandbśnaš sem rķkinu veršur įfram heimilt aš styrkja innan tiltekins ramma.)  Breytingar ķ žessa įtt mun žó žurfa aš gera óhįš ESB vegna nżrra alžjóšlegra samninga į vegum Alžjóša višskiptastofnunarinnar (WTO). En ķ stašinn kemur öflugt stušnings- og styrkjakerfi dreifšra byggša og sveita, sem hęgt veršur aš sękja ķ til aš styšja uppbyggingu og nżsköpun, t.d. į sviši feršamennsku, samgöngubóta, umhverfismįla, landbóta, varšveislu minja o.s.frv.  Žar eru żmis tękifęri sem landbśnašarkerfiš og dreifbżlisfólk ętti aš skoša meš jįkvęšum hętti.
  • Meš ašild aš ESB gengju Ķslendingar til samstarfs viš žęr žjóšir sem standa okkur nęst menningarlega og pólitķskt.  Fullveldi okkar styrktist meš aškomu aš mörgum žeim įkvöršunum sem stżra umhverfi okkar.  Mikilvęgir praktķskir kostir felast sķšan ķ žvķ aš losna viš krónuna, fį efnahagslegan stöšugleika, lęgri vexti og afnįm verštryggingar.

Ég held aš komandi kynslóšum sé geršur greiši meš žvķ aš samžykkja ašild aš Evrópusambandinu, og žótt fyrr hefši veriš.


Samneyslan og hringekja hagkerfisins

Stundum er talaš ķ umręšu eins og peningar sem eytt er ķ tiltekna vöru eša žjónustu hverfi žar meš śt śr hagkerfinu; eša ķ öšru formi, aš peningar sem einhver fęr ķ sinn hlut hljóti nettó aš vera teknir af einhverjum öšrum.

Žetta er vitaskuld ekki rétt forsenda, eins og ljóst mį vera af smį umhugsun. Skošum sżnidęmi.

Um daginn fór aš leka ķ kring um svalaglugga ķ hśsinu mķnu.  Ég hringdi ķ smiš sem lagaši lekann snöfurmannlega og fékk borgaš fyrir.  Daginn eftir fór smišurinn til rakara og borgaši honum fyrir klippingu meš peningunum sem hann fékk frį mér.  Rakarinn er įskrifandi aš sżndarheimum EVE-Online og borgaši įskriftina sķna meš peningum smišsins.  CCP, framleišandi EVE-Online, greiddi mér svo žessa "sömu" peninga ķ stjórnarlaun um sķšustu mįnašamót.  Žį eru peningarnir komnir ķ hring, en allir höfum viš žrķr - ég, smišurinn og rakarinn - mętt eftirspurn og žörf hvers annars ķ hagkerfinu meš framboši į vinnu okkar og žekkingu ķ hringekjunni.

Svona virkar raunhagkerfiš allt.  Žaš hvort peningarnir eru fżsķskt žeir sömu ķ gegn um ferliš skiptir ekki mįli, og aušvitaš eru hringekjurnar mjög margbrotnar og flóknar ķ nśtķma žjóšfélagi.  En į endanum streyma peningarnir eins og blóš ķ ęšum hagkerfisins - fara hring eftir hring, mišlandi vöru, žjónustu og vinnu frį žeim sem vilja selja til žeirra sem vilja kaupa.

Meš sömu röksemdafęrslu er ljóst aš peningar sem beint er ķ samneyslu ķ gegn um skatta eru ekki žar meš "tapašir" śr hagkerfinu.   Kennarar, lęknar og lögreglukonur fį sķn laun en verja žeim aftur til aš kaupa vöru og žjónustu annars stašar frį.  Įhrif skattakerfisins og samneyslunnar eru žau aš žörf og eftirspurn į sviši menntunar, heilsugęslu og löggęslu er mętt fremur en annarri žörf og eftirspurn sem žetta sama fólk hefši unniš viš aš męta aš öšrum kosti. Meš öšrum oršum er um aš ręša (žvingaša) forgangsröšun veittrar žjónustu ķ samfélaginu.  Nettó "kostnašur" af žeirri forgangsröšun er ašeins nytsemismunurinn į samneyslužjónustunni annars vegar og žeirri žjónustu sem sama fólk hefši veitt hagkerfinu aš öšrum kosti - ķ frjįlsri einkaneyslu - hins vegar.  Og mat margra er aš sį nytsemismunur sé heilt yfir jįkvęšur samneyslužjónustunni ķ hag, ekki neikvęšur eins og ętla mętti.

Aš nota kosti markašshagkerfisins, en forgangsraša naušsynlegri samfélagsžjónustu innan žess, er kjarni hugmyndafręši sósķaldemókrata.  Skynsamlegt?  Žaš finnst mér.


Stjórnarskrį fólksins

Eftir žvķ sem atburšum vindur fram, og žvķ meir sem ég hugsa mįliš, geri ég mér ę betur grein fyrir žvķ hvaš stjórnlagažingiš er göfug og stór hugmynd.

Nś er ég vitaskuld hlutdręgur og vanhęfur og allt žaš sem einn žeirra sem fékk kjörbréf upp į vasann sem fulltrśi į stjórnlagažingi, nś ógiltur.  En įlit mitt į hugmyndinni er óhįš žeirri stašreynd.

Žaš er eitthvaš gott og fagurt - og hugrakkt - viš žaš aš žora aš kjósa fulltrśa ķ almennu persónukjöri, fjölbreyttan hóp vķšsvegar aš śr samfélaginu, til aš gera tillögu aš nżrri stjórnarskrį.  Žaš rķmar viš skilgreiningu į lżšręši, aš valdiš komi frį fólkinu og sé fyrir fólkiš.  Aš fólk setji sér sjįlft leikreglur samfélagsins sem žaš vill bśa ķ.

Ķ kosningunni 27. nóvember sl. tókst aš mörgu leyti vel til. Margir vildu bjóša sig fram og śrval frambjóšenda var mikiš. Kosningabarįttan var hófstillt, kurteisleg og laus viš įrįsir og meišingar.  Hópurinn sem kjörinn var kom žvķ ósįr til leiks og meš góšan hug til uppbyggilegs samstarfs.

Žar völdust saman: nįkvęmi og skipulagši embęttismašurinn, ungi óžekkti stjórnmįlafręšingurinn sem eyddi ęvisparnašinum ķ žaš brennheita įhugamįl aš taka žįtt ķ stjórnlagažingi, rótttęki gešlęknirinn, sóknarpresturinn, žjóšfélagsrżnirinn og blašamašurinn, skeptķski stęršfręšingurinn, fjölmišlakonan og listfręšineminn, gušfręšingurinn, stjórnmįlafręšidósentinn, hjśkrunarfręšingurinn, bęndafrömušurinn, barįttukonan fyrir mannréttindum fatlašra, ķslenskumašurinn, neytendafrömušurinn, verkalżšsforkólfurinn, heimilislęknirinn, ungi hugsjónalögfręšingurinn, kvikmyndageršarmašurinn, śtvarpsmašurinn, sišfręšingurinn, lķfsreyndi femķnistinn og leikstjórinn, hagfręšiprófessorinn, tęknikratinn (ég) og svo aušvitaš žjóšargersemin Ómar sem er meš öllu óflokkanlegur.

Žó ég segi sjįlfur frį, žį finnst mér žetta flottur hópur til aš semja stjórnarskrį einnar žjóšar.  Og sś hugmynd aš svona hópur taki aš sér verkefniš ķ umboši žjóšarinnar finnst mér sem sagt bęši góš og falleg.

Nś veit ég aš żmsum žykir žetta aftur į móti alveg snargališ dęmi frį A-Ö.  Eftir žvķ sem ég hef skynjaš viršist andstašan mikil ķ hópi lögfręšinga, meiri ķ hópi hęgrisinnašra lögfręšinga og allra mest ķ hópi hęgrisinnašra lögfręšinga sem hafa einhvern tķma starfaš į lögfręšistofu meš Jóni Steinari Gunnlaugssyni.

En, nįšarsamlegast: žaš er bara ekki žannig aš lögfręšingar séu best til žess fallnir aš semja stjórnarskrį.  Sś įgęta stétt į vissulega aš koma aš verkefninu meš sérfręširįšgjöf og vera stjórnlagažingi innan handar ķ starfi.  En stjórnarskrįin er fólksins.  Hana į aš vinna ķ umboši žjóšarinnar og endurspegla žverskurš hennar, skošanir, óskir, vonir og žrįr um betra samfélag. Žaš er ekki galin hugmynd, heldur žvert į móti birting lżšręšisins ķ sinni tęru og réttu mynd.


Hęstiréttur og stjórnlagažing

Śrskuršur Hęstaréttar um aš ógilda kosningu til stjórnlagažings kom mér verulega į óvart.  Ég reiknaši meš aš rétturinn gerši athugasemdir viš einstök framkvęmdaatriši en kom ekki til hugar aš "fręšilegir" įgallar į kosningunni gętu oršiš til žess aš ógilda hana meš öllu.  Ég hefši haldiš aš til svo róttęks mešals yrši ekki gripiš nema aš einhver žau atvik hefšu raunverulega oršiš sem vörpušu vafa į nišurstöšuna.  Skošum žau atriši sem Hęstiréttur telur hafa veriš annmörkum hįš.

Kjörsešlar voru nśmerašir ķ hlaupandi röš. Sį sem hefši ašgang aš gögnum śr kjördeildum og aš sešlunum sjįlfum gęti fręšilega tengt saman kjósanda og atkvęšasešil hans.  Engin vķsbending er hins vegar um aš slķkt hafi veriš gert og aš sjįlfsögšu hefur žetta atriši engin hugsanleg įhrif į nišurstöšu kosninganna.

Kjörklefar ófullnęgjandi.  Pappaskilrśm eins og notuš voru hér eru vķša ķ notkun erlendis.  Enginn kvartaši į kjörfundi yfir žvķ aš sér vęri ómögulegt aš gęta leyndar vegna žessa.

Ekki mįtti brjóta saman kjörsešil. Ķ lögum um Alžingiskosningar segir aš kjósandi skuli skila kjörsešli ķ sama broti og hann tók viš honum.  Enginn kvartaši į kjörfundi yfir žvķ aš hafa veriš bešinn aš skila óbrotnum kjörsešli ķ kassa.

Kjörkassar ekki lęstir. Kassarnir voru hins vegar innsiglašir meš žeim hętti aš žaš hefši sést ef žeir hefšu veriš opnašir įšur en žeir komu į talningarstaš.  Engin tilkynning hefur borist um slķkt atvik.

Fulltrśar frambjóšenda ekki višstaddir talningu. Ég veit um a.m.k. tvo frambjóšendur sem heimsóttu Laugardalshöll mešan į talningu stóš til aš fylgjast meš.  Žeir leitušu ekki eftir žvķ aš vera inni ķ sjįlfum talningarsalnum og žaš reyndi aldrei į hvort slķkri beišni hefši veriš neitaš ef hśn hefši komiš fram.  Erlendur sérfręšingur og rįšgjafi, dr. James Gilmour, fylgdist hins vegar meš framkvęmd kosningarinnar og talningu og skilaši skżrslu žar sem hann lauk sérstöku lofsorši į framkvęmdina.

Aš virtu öllu ofangreindu finnst mér aš žaš hefši veriš ķ anda mešalhófsreglunnar aš Hęstiréttur hefši fundiš aš framkvęmd kosningarinnar, en ekki gengiš svo langt aš ógilda hana.  Enda eru engin įžreifanleg tilvik fram komin sem hęgt er aš segja aš varpi vafa į nišurstöšuna, ž.e. birtingu lżšręšislegs vilja almennings.

Stjórnlagažing fékk verkefni sitt ķ hendur frį Alžingi og įtti aš skila nišurstöšu sinni til Alžingis.  Ég tel žaš žvķ vera fęra leiš ķ stöšunni aš Alžingi tilnefni žį 25 einstaklinga, sem fengu kjörbréf sem stjórnlagažingfulltrśar, til žess aš taka aš sér žaš verkefni óbreytt aš semja nżja stjórnarskrį fyrir lżšveldiš Ķsland.  Aš öšrum kosti žarf aš kjósa aftur, og ég er reišubśinn ķ žaš ef žarf.  En stjórnlagažing veršur aš halda, svo mikiš er vķst.


Orkustefna fyrir Ķsland

Ķ gęr voru gefin śt drög aš nżrri heildstęšri Orkustefnu fyrir Ķsland, sem sękja mį į vefinn orkustefna.is.  Almenningi gefst kostur į aš senda inn umsagnir og gagnrżni til 9. febrśar, en žį veršur stefnan formlega afhent išnašarrįšherra.

Žaš var stżrihópur um heildstęša orkustefnu sem mótaši stefnuna, en ķ honum eru Bergur Siguršsson, Brynhildur Davķšsdóttir, Gušrśn Jóna Jónsdóttir, Gušni A. Jóhannesson, Gunnar Tryggvason, Salvör Jónsdóttir og blogghöfundur, sem er formašur.  Meš hópnum starfar Helga Baršadóttir sérfręšingur ķ išnašarrįšuneyti.

Ķ dag hefur mešal annars veriš fjallaš um stefnuna ķ Speglinum į Rįs 1 og ķ kvöldfréttum RŚV.

Hér er ein mynd śr stefnuskjalinu sem segir meira en mörg orš.  Žarna eru teknar saman tölur um nśverandi vinnslu raforku (ķ gķgawattstundum į įri, GWh/a), hugsanlega raforkuvinnslu ķ framtķšinni mišaš viš mögulega virkjanakosti ķ fallvatni og jaršvarma, og hvert raforkan fer ķ dag.

Vinnanleg raforka (GWh/a)

Eins og sjį mį er žegar bśiš aš virkja žrišjung til helming vinnanlegrar raforku śr fallvatni og jaršvarma.  Af 17 TWh sem unnar eru į įri, fara sirka 3 til almenna markašarins og 14 til stórnotenda (stórišju).  Svo er žaš spurningin hvaš viš viljum gera viš žį virkjanakosti sem eftir eru: meira af žvķ sama, eša reyna aš fį sem best verš žótt žaš kosti meiri žolinmęši?

Ég hvet alla sem įhuga hafa į orkumįlum og į rįšstöfun orkuaušlindanna til aš kynna sér stefnuna og senda inn umsögn.


Bloggannįll 2010

Lesendum žessa bloggs óska ég glešilegs nżs įrs og žakka góš skošanaskipti į lišnum įrum.  Flettingar į blogginu frį upphafi eru nś 324.034 og fjölgaši talsvert į nżlišnu įri.

Hér er annįll markveršra bloggfęrslna įrsins 2010:

5. janśar:  "Mér finnst įkvöršun forsetans [um Icesave] forkastanleg, óskiljanleg og illa ķgrunduš."

10. janśar: "En žaš er of langt gengiš aš segja aš žaš sé 'enginn lagagrundvöllur' fyrir śtgreišslu innistęšutryggingar til allra innistęšueigenda Landsbankans, innlendra sem erlendra."

19. janśar:  "Skuldastašan hefur veriš į svipušu róli og jafnvel meiri allt frį įrinu 2000 og var oršin mun neikvęšari fyrir hrun (yfir 120% įrin 2006-7); hśn hefur sem sagt batnaš talsvert viš hruniš - sem kemur sennilega mörgum į óvart."

20. janśar:  "Mikilvęgast er aš tryggja gott samstarf viš og fį hjįlp frį AGS og nįgrannalöndum til aš komast ķ gegn um skaflana sem framundan eru."

25. janśar: Stöš 2 gerši sjónvarpsfrétt śr bloggfęrslu minni um erlendar skuldir og greišslubyrši nęstu įra.

21. febrśar:  "Framtķšin tilheyrir fyrirtękjum sem vinna sér inn og veršskulda traust višskiptavina, starfsfólks, hluthafa og samfélags.  Žaš gera žau meš žvķ aš vera sišleg, įbyrg, gegnsę, og tileinka sér hugsunarhįtt sjįlfbęrni; lifa ķ sįtt viš umhverfi sitt; skila ekki minna til baka en žau taka til sķn."

21. mars: "Śtkoman śr [AGS-įętluninni] er full fjįrmögnun gjaldeyrisstreymis 2009-2014, en eftir žaš veršur ekki frekar gjaldeyrisvöntun samkvęmt lķkaninu sem undir liggur."

24. mars: "Mešan žaš er ekki klįrt aš viš ętlum aš standa viš skuldbindingar vegna innistęšutrygginga, žį fįum viš engin lįn frį Noršurlöndum og AGS-įętlunin bķšur.  Og hagkerfiš frżs į mešan.  Svo einfalt er žaš."

1. aprķl: (Takiš eftir dagsetningunni ;-) "Veik króna hjįlpar okkur mikiš žessa dagana.  Hśn minnkar innflutning og eykur śtflutning, t.d. lękna og hįmenntašs fólks sem viš getum vel komist af įn enda liggur framtķšin ķ frumframleišslugreinum."

19. aprķl: "[Skżrsla Rannsóknarnefndar Alžingis] kemur aš mörgu leyti į óvart.  Hśn er efnismeiri, žéttari og afdrįttarlausari en ég bjóst viš fyrirfram, og subbuskapurinn ķ bönkunum jafnvel meiri en ég óttašist. "

19. maķ: "Žaš er nįnast kraftaverk aš hafa nįš fram [annarri endurskošun AGS-įętlunarinnar] įn žess aš gengiš hafi veriš frį samningum um Icesave, en reyndar eru gefin fyrirheit um fullan vilja til slķkra samninga ķ minnisblaši stjórnvalda til sjóšsins."

2. jśnķ: "Leišin fram į viš hlżtur fremur aš vera sś aš fara ķ róttękar stjórnkerfisumbętur, žannig aš kerfiš sé betur ķ stakk bśiš til aš eiga viš flókiš nśtķmažjóšfélag, og žvķ sé treystandi fyrir öryggi og velferš almennings."

8. jśnķ: "[Ķvilnanir vegna erlendra fjįrfestinga] mį ašeins veita į sérstökum atvinnužróunarsvęšum, ķvilinun mį ašeins nema tilteknu hlutfalli af upphęš fjįrfestingar og eftirlitsstofnanir ESB/EES, ķ okkar tilviki Eftirlitsstofnun EFTA (ESA), fylgist meš ferlinu og veršur aš stašfesta endanlegan samning."

19. jślķ: "Varšandi jaršhita og grunnvatn er skżrt ķ lögum aš eignarhald į slķkum aušlindum er óframseljanlegt śr höndum rķkis og sveitarfélaga."

9. įgśst: "Fiskur ķ sjónum hefur hins vegar žį sérstöšu aš hann getur synt milli lögsaga [ašildarrķkja ESB], og žvķ er óhjįkvęmilegt aš stjórna nżtingu hans meš sjįlfbęrum hętti ķ samkomulagi milli žjóša.  Sį er tilgangur sjįvarśtvegsstefnu ESB, ekki sį aš ręna žjóšir aušlindum sķnum."

12. įgśst: "Lissabon-sįttmįlinn kvešur ekki į um stofnun Evrópuhers eša um neins konar herskyldu [e: conscription to any military formation]."

29. įgśst: Skżringarmynd um eignarhald gömlu og nżju bankanna įsamt śtskżringum į hlutverki skilanefnda og slitastjórna.

12. september: "Ein mikilvęgasta endurbót į ķslensku stjórnkerfi sem gera žarf er sś aš velja rįšherra rķkisstjórnarinnar į grundvelli žekkingar, reynslu og hęfileika į hverju stjórnsżslusviši fyrir sig."

17. september: "Dómur Hęstaréttar frį ķ gęr er aš mķnu mati Salomónsdómur.  Höfšustóll flestra myntkörfulįna lękkar talsvert, skuldurum til hagsbóta, en žó ekki svo mikiš aš bankakerfiš - og hagkerfiš almennt - bķši verulegan skaša af."

29. september: "[Skżrt er] skv. įkvęšum stjórnarskrįr aš meirihluti Alžingis tekur įkvöršun um kęru til Landsdóms.  Slķkt gerist aldrei öšru vķsi en meš atkvęšagreišslu žingmanna, sem kalla mį pólitķsk réttarhöld o.s.frv. ef menn vilja, en bókstafur stjórnarskrįrinnar er eins og hann er. "

3. október: "Munurinn į žessu og skuldum einstaklinga, t.d. vegna hśsnęšis, er sį aš hluthafar bera ekki įbyrgš į skuldum félaga sem žeir eiga hluti ķ [...].  Hśsnęšislįn eru hins vegar, auk vešs ķ hśsnęšinu sjįlfu, einnig meš fullnustuheimild ķ öšrum eignum skuldarans."

5. október: "Žaš er firra og bįbilja aš AGS sé mótfallinn śrręšum og ašgeršum fyrir skuldug heimili og fyrirtęki."

8. október (sem ég tel vera bestu bloggfęrsluna mķna į įrinu 2010): "Raušu kślurnar standa fyrir alls kyns įkvaršanir og rįšstafanir sem mönnum gętu dottiš ķ hug, og eru vissulega oft freistandi - sérstaklega į įlagstķmum.  En bitur reynsla og lęrdómar aldanna og įržśsundanna hafa sżnt aš slķkar 'raušar' įkvaršanir eru ekki góšar; žęr į ekki aš taka og žęr mį ekki taka."

19. október: Nżjasta portrettmįlverkiš.

21. október: "Meš žvķ aš greina betur milli rķkisstjórnar og žings veršur žingiš sjįlfstęšara.  Žaš į aš taka ķ auknum męli aš sér stefnumótun og ašhald."

31. október: "Eins og lesendur žessa bloggs hafa eflaust įttaš sig į, žį er ég ķ framboši til stjórnlagažings ķ kosningunum 27. nóvember nk."

8. nóvember: Śr sęnsku stjórnarskrįnni: "Persónuleg, hagręn og menningarleg velferš einstaklingsins skal vera grunnmarkmiš opinberrar starfsemi.  Sérstaklega skal žaš vera skylda hins opinbera aš tryggja rétt til heilsu, atvinnu, hśsnęšis og menntunar, og aš vinna aš félagslegri velferš og öryggi."

9. nóvember: "Gangi žér vel aš kjósa ķ žessum sögulegu kosningum, og vonandi uppskerum viš öflugt stjórnlagažing og glęsilega nżja stjórnarskrį lżšveldisins Ķslands."

15. nóvember: "Ķslenskur stjórnarmeirihluti telur gjarnan 33-35 žingmenn eša svo.  Žaš er allt of lķtill hópur til aš velja śr 8-10 nęgilega hęfa rįšherra ķ krefjandi verkefni; sérstaklega ef dreifa žarf rįšherratitlum į kjördęmi og jafnvel eftir öšrum ómįlefnalegum sjónarmišum."

21. nóvember: "En helsti lęrdómurinn af starfi stjórnarskrįrnefndarinnar er sį, aš žaš žżšir ekki aš fela stjórnmįlaflokkunum aš endurskoša stjórnarskrįna."

23. nóvember: Tengill į frambjóšandakynningu mķna į RŚV vegna stjórnlagažings, 5 mķnśtna hljóšskrį.

24. nóvember: "Žó tel ég aš til greina komi aš sérstakur Aušlindasjóšur fari meš forsjį aušlindanna f.h. žjóšarinnar og stjórnvalda og innheimti afnotagjöld og hlutdeild ķ aušlindarentu skv. sérstökum lögum žar um."

Ég hlakka til lżšręšislegrar og gagnrżninnar rökręšu į nżju įri, 2011.

 


Aušlindir, nįttśran og stjórnarskrįin

Mešal stefnumįla minna fyrir stjórnlagažing er aš eignarréttur žjóšarinnar į aušlindum lands og sjįvar - sem ekki eru žegar ķ einkaeigu - verši stašfestur ķ stjórnarskrį, og aš ég sé fylgjandi hugmyndafręši sjįlfbęrrar žróunar.  Hvaš į ég viš meš žessu?

Umręša um eignarrétt į aušlindum og umgengni um nįttśruna er ekki nż af nįlinni ķ tengslum viš stjórnarskrįna.  Aušlindanefnd sem starfaši 1998-2000 undir forystu Jóhannesar Nordal lagši til aš tekiš yrši upp nżtt įkvęši ķ VII. kafla stjórnarskrįrinnar, svohljóšandi:

Nįttśruaušlindir og landsréttindi sem ekki eru hįš einkaeignarrétti eru žjóšareign1) eftir žvķ sem nįnar er įkvešiš ķ lögum. Handhafar löggjafar- og framkvęmdarvalds fara meš forsjį, vörslu og rįšstöfunarrétt žessara aušlinda og réttinda ķ umboši žjóšarinnar.

Nįttśruaušlindir og landsréttindi ķ žjóšareign mį ekki selja eša lįta varanlega af hendi til einstaklinga eša lögašila. Žó mį veita žeim heimild til afnota eša hagnżtingar į žessum aušlindum og réttindum gegn gjaldi, aš žvķ tilskildu aš hśn sé tķmabundin eša henni megi breyta meš hęfilegum fyrirvara eftir žvķ sem nįnar er įkvešiš ķ lögum. Slķk heimild nżtur verndar sem óbein eignarréttindi.

Nįttśruaušlindir og landsréttindi ķ žjóšareign ber aš nżta į sem hagkvęmastan hįtt og į grundvelli sjįlfbęrrar žróunar og skal arši af žeim variš til žess aš vernda aušlindirnar, rannsaka žęr og višhalda žeim, svo og til hagsęldar fyrir žjóšina aš öšru leyti.

Aušlindanefndin heldur svo įfram:

Lagt er til aš um mešferš žessara nįttśruaušlinda gildi eftirfarandi meginreglur:

  • Stjórnvöld fari meš forsjį aušlindanna sem ber aš nżta į sem hagkvęmastan hįtt į grundvelli sjįlfbęrrar žróunar.
  • Veita megi einstaklingum og lögašilum heimild til aš nżta žessar aušlindir, enda sé afnotaréttur ętķš tķmabundinn eša uppsegjanlegur.
  • Lagt sé į afnotagjald til aš standa undir kostnaši rķkisins af rannsóknum og eftirliti meš nżtingu aušlindanna.
  • Žjóšin fįi sżnilega hlutdeild ķ žeim umframarši (aušlindarentu) sem nżting aušlindanna skapar.

Fyrir kosningarnar ķ aprķl 2009 var lagt fram į Alžingi frumvarp aš breytingum į stjórnarskrį, sem kafnaši žvķ mišur ķ mįlžófi.  (Žar var m.a. kvešiš į um aš tillaga stjórnlagažings aš breyttri stjórnarskrį gęti fariš beint ķ bindandi žjóšaratkvęšagreišslu, įn afskipta Alžingis.) Ķ frumvarpinu var eftirfarandi tillaga aš oršalagi stjórnarskrįrgreinar um nįttśruaušlindir, sem byggš er į nįlgun aušlindanefndar:

Nįttśruaušlindir sem ekki eru hįšar einkaeignarrétti eru žjóšareign. Rķkiš fer meš forsjį žeirra, vörslu og rįšstöfunarrétt og hefur eftirlit meš nżtingu žeirra ķ umboši žjóšarinnar eftir žvķ sem nįnar er įkvešiš ķ lögum.

Allar nįttśruaušlindir ber aš nżta į sem hagkvęmastan hįtt į grundvelli sjįlfbęrrar žróunar til hagsęldar fyrir žjóšina og komandi kynslóšir. Nįttśruaušlindir ķ žjóšareign mį ekki selja eša lįta varanlega af hendi.

Allir eiga rétt til umhverfis sem stušlar aš heilbrigši og žar sem lķffręšilegri fjölbreytni er višhaldiš eftir žvķ sem nįnar er įkvešiš ķ lögum. Réttur almennings til upplżsinga um įstand umhverfis og įhrif framkvęmda į žaš, svo og kostur į žįtttöku ķ undirbśningi įkvaršana sem įhrif hafa į umhverfiš, skal tryggšur meš lögum.

Undir flest ofangreint get ég tekiš, sérstaklega sķšari tillöguna, sem mér finnst skżrari og skarpari en hin fyrri.  Žó tel ég aš til greina komi aš sérstakur Aušlindasjóšur fari meš forsjį aušlindanna f.h. žjóšarinnar og stjórnvalda og innheimti afnotagjöld og hlutdeild ķ aušlindarentu skv. sérstökum lögum žar um.

Varšandi nįttśruvernd og umhverfismįl mį einnig lķta til fyrirmynda ķ stjórnarskrįm annarra landa. 20. gr. finnsku stjórnarskrįrinnar segir til dęmis: "Nįttśran og lķffręšilegur fjölbreytileiki, umhverfiš og žjóšararfurinn eru į allra įbyrgš.  Stjórnvöld skulu leitast viš aš tryggja öllum rétt til heilbrigšs umhverfis og aš allir eigi möguleika į aš hafa įhrif į įkvaršanir sem snerta lķfsskilyrši žeirra."

Ķ svissnesku stjórnarskrįnni er ķtarlegur kafli (nr. 4) um umhverfi og skipulagsmįl, žar sem er m.a. fjallaš um sjįlfbęra žróun, verndun umhverfis, skipulagsvald, vatn, skóga, verndun nįttśruminja og menningararfs, veiši og dżravernd.  Margt af žvķ gęti veriš til eftirbreytni.

Žessi mįlaflokkur er meš žeim mikilvęgari sem stjórnlagažing mun ręša.  Ég hlakka til aš takast į viš verkefniš og vona aš ég fįi stušning žinn til žess.

-----

1) Aušlindanefndin skilgreinir hugtakiš "žjóšareignarréttur" ķ kafla 2.5.2 ķ skżrslu sinni.


Frambošsbęklingur, RŚV-kynning og fleira

Vegna frambošsins til stjórnlagažings hef ég śtbśiš bękling meš helstu stefnumįlum mķnum.  Hann mį sękja į PDF-formi meš žvķ aš smella hér.  Dreifing er öllum heimil og frjįls.

Eins og ašrir frambjóšendur heimsótti ég Rķkisśtvarpiš žar sem tekiš var upp 5 mķnśtna vištal um žaš hverju žarf aš breyta ķ stjórnarskrįnni og af hverju ég gef kost į mér til verkefnisins.  Hlusta mį į vištališ meš žvķ aš smella hér.

Loks er hér afar huggulegt póstkort meš mynd af mér sem senda mį til vina og kunningja til aš minna į frambošiš.

Žį sakar ekki aš minna į frambošsvefinn www.vthorsteinsson.is og fésbókarsķšuna!


Skrįr tengdar žessari bloggfęrslu:

Śr fundargeršum stjórnarskrįrnefndar

Į įrunum 2005-2007 starfaši nķu manna nefnd um endurskošun stjórnarskrįrinnar undir forystu Jóns Kristjįnssonar.  Sś nefnd skilaši įgętri įfangaskżrslu ķ febrśar 2007, en mįliš sofnaši žar meš.  Žaš er athyglisvert aš nefndarmenn, sem voru flestir forystumenn stjórnmįlaflokka, voru į einu mįli um žörfina į endurskošun stjórnarskrįr - sem ętti aš vera umhugsunarefni žeim sem tala nś um aš engin žörf sé į slķku.

Ķ fundargeršum nefndarinnar kemur m.a. eftirfarandi fram:

Rętt var um uppbyggingu endurskošašrar stjórnarskrįr. Voru żmsir nefndarmenn žvķ fylgjandi aš ef uppröšun kafla yrši breytt žį yrši hśn eitthvaš į žann veg aš ķ fyrsta kafla yršu įkvęši um höfušeinkenni žjóšskipulagsins, ķ öšrum kafla um grundvallarréttindi, ķ žrišja kafla um Alžingi, žį um forseta, framkvęmdarvald, dómstóla og loks um żmis önnur atriši eins og stjórnarskrįrbreytingar.

Varšandi upphafskafla um höfušeinkenni žjóšskipulagsins kom fram žaš sjónarmiš aš žar žyrfti aš vera įkvęši um aš allt vald vęri upprunniš hjį žjóšinni. Einnig aš borgararnir ęttu allan žann rétt sem ekki vęri sérstaklega af žeim tekinn. Mikilvęgt vęri aš stjórnarskrįin geymdi skżr įkvęši sem takmörkušu vald. Foršast ętti almennar stefnuyfirlżsingar meš óljósa lagalega merkingu jafnvel žótt menn gętu veriš žeim sammįla. Įkvęši stjórnarskrįr žyrftu aš vera skżr žannig aš vald til tślkunar vęri ekki ķ of miklum męli framselt dómstólum. Slķkt gęti raskaš jafnvęgi milli hinna žriggja žįtta rķkisvaldsins. Loks žyrfti aš taka į žeim vanda aš oršalag stjórnarskrįrinnar vęri oft fjarri veruleikanum. Śrelt įkvęši mętti fella burt.

Fram kom žaš sjónarmiš aš styrkja žyrfti ašhaldshlutverk Alžingis meš stjórnsżslunni.

Eins var žess getiš aš įstęša vęri til aš hafa įkvęši um umbošsmann Alžingis ķ stjórnarskrįnni.

Žį var einnig nefnt aš ęskilegt gęti veriš aš hęgt vęri aš afla fyrirframśrskuršar Hęstaréttar um stjórnskipulegt gildi laga. Um žetta vęri oft deilt en engin greiš leiš aš fį śr žvķ skoriš.

Žessa punkta (śr stóru safni fundargerša) get ég alla tekiš undir.  En helsti lęrdómurinn af starfi stjórnarskrįrnefndarinnar er sį, aš žaš žżšir ekki aš fela stjórnmįlaflokkunum aš endurskoša stjórnarskrįna.  Žeim er mįliš of skylt, og starfiš košnar nišur žegar fariš er aš ręša įžreifanlegar breytingar.  Žess vegna er stjórnlagažingiš einstakt tękifęri - sem okkur ber aš nżta vel.


Veljum rįšherra į grundvelli hęfni og reynslu

Eitt helsta stefnumįl mitt ķ kjöri til stjórnlagažings er aš breyta stjórnskipaninni žannig aš rįšherrar verši valdir į grundvelli hęfni og reynslu.  Meš žvķ į ég viš aš rįšherrar verši ekki valdir śr hópi žingmanna stjórnarflokka heldur śr vķšari hópi hęfs og reynds fólks į viškomandi fagsvišum.

Žessi įhersla žarfnast nįnast ekki skżringar.  Nśtķma žjóšfélag er flókiš fyrirbęri.  Til žess aš geta stjórnaš hverju fagsviši fyrir sig ķ rķkisstjórn žarf töluverša žekkingu og yfirsżn um viškomandi mįlaflokk.  Ekki sakar ef sį rįšherra sem mįlaflokki stżrir hefur reynslu og nżtur viršingar innan hans.  Ķslenskur stjórnarmeirihluti telur gjarnan 33-35 žingmenn eša svo.  Žaš er allt of lķtill hópur til aš velja śr 8-10 nęgilega hęfa rįšherra ķ krefjandi verkefni; sérstaklega ef dreifa žarf rįšherratitlum į kjördęmi og jafnvel eftir öšrum ómįlefnalegum sjónarmišum.

En hvaš žį um pólitķska stefnumótun ķ mįlaflokknum?  Ef rįšherrann er ekki innsti koppur ķ bśri ķ stjórnmįlaflokki, hvernig į pólitķsk stefna aš komast ķ framkvęmd samkvęmt vilja kjósenda?

Svariš er aš pólitķsk stefnumótun į ķ auknum męli aš fara fram į vegum löggjafaržingsins og nefnda žess.  Žingiš og nefndirnar į aš efla meš starfsfólki og sérfręšiašstoš, sem aš hluta mį flytja žangaš frį rįšuneytum.   Žingiš į aš sjį um aš móta stefnu ķ lykilmįlaflokkum, til dęmis menntastefnu, heilbrigšis- og lżšheilsustefnu, orkustefnu, stefnu um erlendar fjįrfestingar, öryggisstefnu og svo framvegis.  Žessi stefnuplögg eru samžykkt sem žingsįlyktanir, og verša grundvöllur lagasetningar og sķšan reglugerša og stjórnvaldsathafna, sem žingiš felur rķkisstjórninni aš sjį um.  Stefna er endurskošuš reglulega, t.d. einu sinni į kjörtķmabili.

Svona höfum viš ekki unniš į Ķslandi, žvķ mišur.  En žvķ mį breyta, og žvķ žarf aš breyta.

Žaš sem ég hef lżst hér, um faglega rįšherra og stefnumótandi žing, er markmiš.  Aš žessu markmiši eru żmsar leišir.  Ein er sś aš kjósa framkvęmdavaldiš (forsętisrįšherra) sérstaklega, ķ beinni kosningu. Önnur er sś aš žingiš kjósi forsętisrįšherrann en aš hann/hśn og rįšherrarnir séu ekki žingmenn.  Fleiri blandašar leišir eru til aš žessu sama markmiši.  Ég hallast aš žeirri leiš aš skilja algjörlega į milli framkvęmda- og löggjafarvalds meš žvķ aš kjósa forsętisrįšherrann beint, en er tilbśinn aš skoša ašrar leišir sem nį markmišinu.

Ef žaš nęst ķ kjölfar stjórnlagažings 2011 žį er mikill sigur unninn fyrir framtķšina į Ķslandi.


« Fyrri sķša | Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband