Aušlindir, eignarhald og afnotaréttur

Undanfariš hefur į nż fęrst lķf ķ umręšu um eignarhald og afnotagjöld af aušlindum ķ almannaeigu.  Einkum į žaš viš um virkjanlegt vatnsafl og jaršhita, en einnig um fiskinn ķ sjónum, fjarskiptatķšnir og önnur takmörkuš gęši.

Varšandi jaršhita og grunnvatn er skżrt ķ lögum aš eignarhald į slķkum aušlindum er óframseljanlegt śr höndum rķkis og sveitarfélaga, sbr. lög nr. 57/1998 um rannsóknir og nżtingu į aušlindum ķ jöršu:

3. gr. a. Rķki, sveitarfélögum og fyrirtękjum, sem alfariš eru ķ eigu žeirra, er óheimilt aš framselja beint eša óbeint og meš varanlegum hętti eignarrétt aš jaršhita og grunnvatni umfram heimilis- og bśsžarfir, sbr. 1. mgr. 10. gr. og 14. gr.

  Žrįtt fyrir įkvęši 1. mgr. er heimilt aš framselja réttindi til rķkis, sveitarfélags eša félags sem alfariš er ķ eigu rķkis og/eša sveitarfélaga og sérstaklega er stofnaš til aš fara meš eignarhald žessara réttinda.

  Rķki, sveitarfélögum og félögum ķ žeirra eigu, sbr. 2. mgr., er heimilt aš veita tķmabundiš afnotarétt aš réttindum skv. 1. mgr. til allt aš 65 įra ķ senn. Handhafi tķmabundins afnotaréttar skal eiga rétt į višręšum um framlengingu réttarins žegar helmingur umsamins afnotatķma er lišinn.

  Viš įkvöršun um žaš hverjum skuli veittur afnotaréttur skal gęta jafnręšis. Žį skal gęta žess aš įkvöršunin stušli aš hagkvęmri nżtingu aušlinda og fjįrfestinga ķ mannvirkjum.

  Forsętisrįšherra skal semja um endurgjald (leigu) fyrir afnotarétt réttinda undir yfirrįšum rķkisins skv. 3. mgr. Um rįšstöfun og endurgjald fyrir nżtingu réttinda ķ žjóšlendum fer samkvęmt įkvęšum laga žar aš lśtandi.

Eins og sjį mį hér aš ofan er heimilt aš leigja afnotarétt af aušlindum til 65 įra ķ senn, meš möguleika į framlengingu til annarra 65 įra.  Slķkan samning gerši HS Orka viš Reykjanesbę, eins og fręgt er oršiš.

Ķ aprķl sl. skilaši nefnd į vegum forsętisrįšuneytis um fyrirkomulag leigu į vatns- og jaršhitaréttindum ķ eigu rķkisins, undir forystu Karls Axelssonar, af sér skżrslu og nišurstöšum.  Žar er ķtarlega fariš yfir kosti og galla żmis konar fyrirkomulags og tekin saman reynsla annarra žjóša, m.a. Noršmanna, bęši af leigu vatnsréttinda og annarra aušlinda į borš viš olķu.

Ķ stuttu mįli leggur nefndin til aš réttindum (t.d. virkjanakostum), sem til śthlutunar eru, verši śthlutaš meš tveggja žrepa śtboši, žar sem hęstbjóšandi sem uppfyllir almenn skilyrši fęr réttindin til afnota (leigu) ķ 40-50 įr ķ senn.  Gjaldtaka rķkisins yrši žį žrķžętt.  Ķ fyrsta lagi fast grunngjald til aš męta kostnaši rķkisins viš umsżslu aušlindarinnar, rannsóknir o.ž.h.  Ķ öšru lagi višbótarendurgjald ķ upphafi sem ręšst ķ samkeppni ķ śtbošinu, ef bjóšendur eru fleiri en einn.  Og ķ žrišja lagi hlutur af aušlindarentunni sem myndast viš nżtingu aušlindarinnar; sį hlutur er greiddur eftir žvķ sem rentan fellur til, yfir allan leigutķmann.

Aš mķnu mati mętti leigutķminn gjarnan vera styttri en nefndin leggur til, eša t.d. 20-25 įr ķ senn, aš žvķ gefnu aš leigutakar ęttu rétt į framlengingu ef žeir umgangast aušlindina meš įbyrgum hętti, standa ķ skilum meš greišslur og uppfylla önnur skilyrši į leigutķmanum.  Slķkur framlengingarmöguleiki er jįkvęšur vegna žess aš hann kemur ķ veg fyrir aš leigjandinn umgangist aušlindina illa sķšustu įr leigutķmans, en žaš hefur veriš vandamįl annars stašar, og gefur kost į hęrra upphafsgjaldi en ella.

Ofangreint fyrirkomulag tryggir almenningi sanngjarna hlutdeild ķ arši af sameiginlegum aušlindum okkar, įn žess aš draga um of śr hvata til fjįrfestingar og framkvęmda.

Ef lķkan svipaš žessu veršur ofan į, sé ég ekki aš žjóšerni žeirra sem byggja sjįlfar virkjanirnar eša reka žęr skipti mįli; rentan af aušlindinni rennur alltaf til eiganda hennar - žjóšarinnar - eins og vera ber. 

(Og hlišstętt lķkan į aš sjįlfsögšu viš ķ sjįvarśtvegi einnig.)


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

Žvķ mį bęta viš aš ašild aš ESB breytir engu ķ žessu efni, frį žvķ sem nś er; hvorki eignarhaldi į aušlindum né möguleikum okkar til leigu og gjaldtöku meš žeim hętti sem lżst er ķ fęrslunni.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 19.7.2010 kl. 18:31

2 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

... og lķka aš Alžjóša gjaldeyrissjóšurinn kemur žessu mįli ekkert viš; įkvöršun um skynsamlegt fyrirkomulag ķ žessum efnum er alfariš okkar eigin.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 19.7.2010 kl. 18:35

3 identicon

Žś ert sem sagt aš segja aš žaš skipti miklu mįli, hvernig samninga mašur gerir. Samningurinn viš Magma hefur ķ sér fólgin öll röngu elementin: Of langur samningstķmi, gölluš fjįrmögnun (seljendalįn og fįrįnlegt vaxtastig), engin nż žekking bętist viš, skattastrśktśrar óklįrir, įbyrgšir óklįrar.

Skżr merki um desperate seljanda.

marat (IP-tala skrįš) 19.7.2010 kl. 19:02

4 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

E.t.v. žarf lķka aš velta fyrir sér markalķnum milli rķkis og sveitarfélaga ķ žessu efni. Eins og stašan er nśna hafa sveitarfélögin afar mikiš sjįlfręši um mešferš og śthlutun aušlindaréttinda į eigin landi. Og eins og žś bendir į er samningsstaša žeirra ekki alltaf sterk.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 19.7.2010 kl. 19:47

6 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

P.P.S. Hér er įrétting frį Reykjanesbę frį 18. maķ sl. žar sem bęrinn segist ekki koma aš višskiptum GGE og Magma Energy meš hlutabréf ķ HS Orku hf., aš öšru leyti en žvķ aš taka til umfjöllunar hugsanlega skuldarabreytingu į skuldabréfi GGE til bęjarins žannig aš skuldarinn verši Magma en ekki GGE.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 19.7.2010 kl. 20:02

7 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

P.P.P.S. Hér kemur fram aš HS Orka greišir 2,1-2,5% af heildarsölutekjum raforku ķ aušlindagjald til Reykjanesbęjar skv. nśverandi samningi.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 19.7.2010 kl. 20:09

8 Smįmynd: Einar Gušjónsson

Lög nr.57 frį 1998 eru nefnilega galopin og dęmiš um HS ORKU sżnir žaš. Įkvęšiš ķ ( almennum lögum ) um aš Forsętisrįšherrann rįši leigunni sżnir aušvitaš aš lögunum er ętlaš hlutverk ķ upplżstu einveldi.

Einar Gušjónsson, 19.7.2010 kl. 20:37

9 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

Orkulindirnar sem HS Orka nżtir teljast ekki ķ eigu rķkisins heldur sveitarfélaga, žannig aš forsętisrįšherra kemur ekki nįlęgt įkvöršun leigugjalds ķ žvķ tilviki skv. lögunum.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 19.7.2010 kl. 21:12

10 Smįmynd: Kristjįn Siguršur Kristjįnsson

Žetta į alfariš aš vera ķ opinberri eigu eins og hingaš til.

Kristjįn Siguršur Kristjįnsson, 19.7.2010 kl. 22:53

11 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

Tja, mér finnst ekki endilega sjįlfsagt aš hiš opinbera (skattgreišendur) sé aš taka įhęttu viš byggingu og rekstur virkjana vegna stórnotenda raforku.  Ef almenningur fęr sanngjarna og ešlilega aušlindarentu, er žį ekki allt ķ lagi aš slķk verkefni séu rekin af einkaašilum og į žeirra įhęttu og įbyrgš?

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 19.7.2010 kl. 23:13

12 Smįmynd: Einar Gušjónsson

HS Orkudęmiš sżnir aš ekkert bannar sveitarfélögunum aš selja žaš sem Magma vill kaupa. Fįrįnlegt ķ žessum lögum aš eftirlįta einum Rįšherra aš įkveša endurgjaldiš ( ķ tilviki rķkisins ) og ekki nefnt hvaš į aš liggja til grundvallar. Eiginlega dugir aš hann sé upplżstur einvaldur og ķ ljósi sögunnar er įkvęšiš galopiš.

Einar Gušjónsson, 19.7.2010 kl. 23:20

13 Smįmynd: Kristjįn Siguršur Kristjįnsson

Allstašar į byggšu bóli er orkuöflun į vegum hins opinbera, hvķ ekki į Ķslandi héreftir sem hingaš til.

Įhęttan af rekstri og byggingu orkuvers er 0 og veršur 0 um fyrirsjįanlega framtķš.

Kristjįn Siguršur Kristjįnsson, 19.7.2010 kl. 23:21

14 Smįmynd: Kristjįn Siguršur Kristjįnsson

Ef orkukerfiš į Ķslandi hefši ekki veriš rekiš af glępamönnum sl. 40 įr vęri Landsvirkjun skuldlaus en ętti ekki nema 50 miljarša ķ rķkisskuldabréfum vegna Kįrahnjśka. Orkuveita Reykjavķkur skuldlaus meš 200 miljarša ķ rķkisskuldabréfum. Orkuveita Sušurnesja skuldlaus meš 60 miljarša ķ rķkisskuldabréfum.

Orkugeirinn vęri skuldlaus og ętti 400 miljarša ķ tryggum sjóšum.

Kristjįn Siguršur Kristjįnsson, 19.7.2010 kl. 23:31

15 Smįmynd: Ómar Bjarki Kristjįnsson

Jś, eg held nefnilega aš įhęttan geti alveg veriš einhver - og kostnašurinn viš framkvęmdina og višhald framkvęmdarinnar o.s.frv.  Ž.e. žaš er ekkert endilega sjįlfgefiš aš gróšinn spretti uppśr jöršinni sisona eša aš hęgt sé aš lesa hann eins og ber af lyngi į sólrķkum haustdegi.  Eg er ekkert enilega viss um žaš.

Eša afhverju eru mörg orkufyrirtęki stórskuldug? 

Held aš fólk sé aš mįla žetta of mikiš ķ svart hvķtum litum.

Ómar Bjarki Kristjįnsson, 19.7.2010 kl. 23:31

16 identicon

Komandi śr allt annari įtt žį er varla til žess ętlast aš mašur sé alltaf sammįla, eša aš fullu sannfęršur, en ég hef alltaf gaman af aš lesa vel skrifaš og rökstutt blogg Vilhjįlms.

 Žetta stingur mig ašeins meš "įhęttuna".  EF žetta vęri eitthvaš Software, eša gagnagrunnur, eša einhverskonar tilrauna project sem augljóslega er įhęttusamt fyrir rķkiš aš vasat ķ, žį skil ég žig - en hvernig er žróaš og concret  nįttśrulegt orkuver įhęttusamt fyrir rķkiš, ķ heimi žar sem orkunotkun eykst veldisvaxandi?

Siguršur Atli (IP-tala skrįš) 19.7.2010 kl. 23:48

17 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

Einhvern veginn hefur nś orkufyrirtękjunum sumum hverjum tekist aš tapa talsveršu fé inn į milli, mešal annars į erlendum skuldum sķnum og į afleišusamningum til mótvęgis vegna tengingar orkusölusamninga viš įlverš.  (Sś tenging er vonandi og blessunarlega į śtleiš hjį Landsvirkjun skv. nżrri stefnumótun Haršar Arnarsonar forstjóra og félaga hans žar.)  Žaš aš virkja og reka virkjanir er vissulega įhęttusamur bķsness eins og annar bķsness, annars vęri aršsemin engin; hagnašur įn įhęttu į ekki aš vera mögulegur skv. teórķunni.  Įhęttužęttir liggja m.a. ķ nįttśrunni (sérstaklega ķ jaršvarmanum), ķ fjįrmögnun, ķ gagnašilanum, ķ alžjóšlegu efnahagsįstandi, ķ heimsmarkašsverši į orku o.s.frv.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 20.7.2010 kl. 00:11

18 identicon

Skynsamlega skrifaš og kemur aš kjarnanum ķ žessu mįli.

Žaš er samt sérstakt aš land sem byggir svo mikiš į rentu af aušlindum hefur mjög vanžróašar hugmyndir um hvernig eigi aš framkvęma žennan mikilvęga žįtt.

Į Ķslandi eru amk. žessar aušlindir sem eru ķ eign einkaašila eša rķkis/sveitarfélaga:

Fiskimiš

Fallvötn

Jaršvarmi

Nįttśruperlur

Jaršnęši

Hreint vatn

Stangveiši į landi

Dżraveišar (ašallega fuglar į sjó og landi)

Tķšnisviš innan lögsögu landsins

Lega landsins ķ mišju N-Atlantshafi

Skógar og mįlmar geta ekki talist til meirihįttar aušlinda, žó aš kķsilgśr sé aš finna og svo vęntanlega einhvern brennistein. Ekki er vitaš um olķu enn į śtsjįvarsvęšum. Eins žį eru tķšnisviš

Ef litiš er til hvernig fariš hefur veriš meš žessar aušlindir sķšan lżšveldiš var stofnaš mį fullyrša aš nżtingin hefur aš mestu veriš illa skipulögš, ómarkviss, og ekki sjįlfbęr.

Žannig varš land örfoka fyrir ofbeit, sjįvarbotninn hefur veriš stórskemmdur ef ekki ónżttur meš veišarfęrum sem plęgja hann. Virkjanir hafa veriš byggšar til aš selja orku į hlutfallslega lįgu verši. Ofveiši og endalok geirfuglsins er eldri, en af svipušum toga. Hvalir ķ sjónum eru nżttir, en engin sérstök įstęša viršist žar til, enda ólķklegt aš kķló af hval sé veršmętara en kķló af feršamanni.

Nįttśruperlur um land allt eru įn gjaldtöku, og sér hver sem vill aš landiš ķ kringum žęr er fariš aš lįta į sjį. Sķgarettustubbar eru ekki fallegir, sķst į fallegum stöšum. Vatn hefur veriš illa nżtt og oftar en ekki selt mönnum sem vatnsgreiša hįriš, en gleyma aš greiša lįnin sķn.

Sjįvarśtvegurinn hefur veriš upphaf og mišja spillingar, offjįrfestingar, ofveiša og ójafnvęgis ķ žjóšarbśinu.

Žaš er helst aš nżting jaršvaršma hafi tekist vel. En žó viršist landlęg spilling geta snśiš žeim hag aš dęla orku uppśr jöršinni ķ žörf fyrir aš dęla fé ķ vitlaust fólk og ofurskrifstofubyggingar.

Žį er mest upp tališ. Žaš sem eftir er er minnihįttar, en žó mį minna į aš lax og silungsveiši er ekki vel stżrt og lķtil renta af žvķ ķ sjįlfu sér.

Žaš vęri sennilega betra fyrir Ķsland aš gleyma žvķ aš laga stjórnarskrįna og bara rįša einhvern til aš sjį um aušlindirnar. Betri bśstjórn žar gęti sennilega stoppaš margt fjįrlagagatiš.

Andri Haraldsson (IP-tala skrįš) 20.7.2010 kl. 00:28

19 Smįmynd: Jón Ingi Žorvaldsson

Žeir sem taka "įhęttu" ķ stórum fjįrfestingum eru sjaldnast aš taka įhęttu meš eigiš fé.  Žeir sem "fį" aš taka įhęttu meš fé annarra njóta jafnan įgóšans af žvķ en tapiš lendir aš sama skapi į almenningi eftir hinum żmsu krókaleišum fjįrmįlakerfisins.  Ég held aš sś tilfęrsla į fjįrmunum sem yfirstandandi "efnahagslęgš" hefur haft ķ för meš sér tali sķnu mįli um žaš, rétt eins og allar ašrar kreppur, en fyrrnefndar krókaleišir eru hins vegar ekki alltaf jafn augljósar žegar allt leikur ķ lyndi į fjįrmįlamörkušum.  Žaš er ķ sjįlfu sér gott og blessaš aš menn fįi aš gambla meš sitt eigiš fé ķ fjįrfestingum ķ infrastrśktśr ķ orkugeiranum svo framarlega sem aušlindirnar sjįlfar séu ķ opinberri eigu og af žeim sé greitt "sanngjarnt" gjald... og ķ žvķ samhengi er 2,5% gjald nįttśrulega brandari.

Jón Ingi Žorvaldsson, 20.7.2010 kl. 00:45

20 identicon

Orku tap: Jį meš žvķ aš byggja Star Wars hallir meš instant möttum fundargluggum, eldhśsi sem ętti heima ķ Perlunni og bunch af bśstöšum  :)

Žaš er alveg örugglega einhver stigsmunur samt į įhęttuni į aš eiga ašgengi aš beinni orkulind byggša į  allt aš 100 įra gamalli sannreyndri tękni, mišaš viš ef til sölu vęri hśsdżragaršurinn, eša žjóšleikhśsiš.

Mér fynnst ešlilegara aš peningum einstaklinga sé eytt ķ sértękar įhęttur į jašrinum į mešan viš  įbyrgjumst sameignlega mišlęgar įhęttur. Ž.e.a.s žann infrastrśktśr sem sannreyndur hefur veriš (proof of product) og į sér farsęla sögu (orkuverš hefur veriš lįgt į ķslandi, ekki satt?)

Ég skil frjįlst fjįrmagn frelsis pęlinguna varšandi  sprotabransan (žar sem fįir fjįrfestar lįta sjį sig) en žegar kemur aš vel establiserašum infra-strśktśr, allavega ef ég mętti kjósa žį myndi ég hallast į nei.

Siguršur Atli (IP-tala skrįš) 20.7.2010 kl. 01:13

21 identicon

Ég sé ekki alveg af hverju žaš er betra aš leigja afnotaréttinn og lįta ašila sem hefur aš markmiši aš hįmarka arš hluthafa sjį um aš stżra orkuveršinu, heldur en aš lįta opinbera ašila sjį um aš skaffa hagkvęma og ódżra orku fyrir ķbśa og fyrirtęki landsins, žannig aš viršisaukinn lendi beint ķ vasa almennings meš lęgra orkuverši. Žaš gefur nokkuš auga leiš aš rentan af aušlindinni veršur į endanum innheimt af višskiptavinunm, ž.e.a.s. mér og žér.

Einar Žór (IP-tala skrįš) 20.7.2010 kl. 11:06

22 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

En tilfelliš er aš almenn notkun utan stórišju/stórnotenda er ašeins lķtiš brot af heildinni; Bśrfellsvirkjun ein fer langt meš aš anna allri almennri raforkunotkun. Spurningin er hvernig fara eigi meš rest, sem gengur śt į aš skila arši til žjóšarbśsins af žvķ aš selja stórnotendum orku. Sį aršur myndast meš żmsum hętti, en ķ dag ašallega óbeint. Aš mķnu viti vęri mun betra aš gera skżr skil milli aušlindarentu almennings og svo samkeppnisrekstrar į sjįlfum virkjununum, sem žjóna stórnotendum fyrst og fremst.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 20.7.2010 kl. 11:16

23 identicon

Afhverju ętli Noršmenn  fari ekki aš žessum rįšum og leyfi einkaašilum aš dęla upp olķunni og fį ķ stašin 2,5 % af heildarsölutekjunum ķ žóknun fyrir ?

Žaš žarf aš umgangast hįhitasvęši meš varśš og ekki mį dęla upp meiru heldur en endurnżjast ķ katlinum undir. Žvķ er aušveldlega hęgt aš gera hįhitasvęšin ósjįlfbęr ef of mikiš er tekiš śt.  Spurning hvort einkafyrirtęki fókusi ekki meira į skjótfengin gróša heldur en aš ganga skynsamlega um aušlindina. 

Žórhallur Kristjįnsson (IP-tala skrįš) 20.7.2010 kl. 14:34

24 identicon

Žórhallur, ólķkt meš olķu žį dęlir mašur ekki upp heitu vatni hérlendis viš raforkugerš (žaš er žó tęknilega séš hęgt, en dżrt). Ķ stašinn borar mašur nišur į nišur į t.d. 300C heitt vatn, sem žrżstir sér upp sem gufa. Žaš er vel vitaš aš slķkar holur kólna meš tķmanum, og gefa minna afl af sér. Žaš er ekki mikil reynsla į langtķma endurnżjunarmöguleika hįhitasvęša, en žaš er ljóst aš žau eru sķfellt aš breytast. Almennt séš žarf alltaf aš bora meira eša dżpra ef mašur vill halda sömu afköstum.

Bjarni (IP-tala skrįš) 20.7.2010 kl. 15:14

25 Smįmynd: Ómar Bjarki Kristjįnsson

Nojarar leyfa einkaašilum eignarhald upp aš įkvešnu marki er žaš ekki?  Meš allskonar skilyršum og gjaldtöku   Held žaš.  En meirihluti samt  ķ rķkiseigu.

Veit ekki alveg hvort olķan ķ Noregi sé nįkvęmlega sambęrileg.  Nojarar flytja aušvitaš svo mikiš śt af olķu.

Sambęrilegt vęri kannski aš ķsl. rķkiš ętti įlverin.  Mér finnst alveg merkilegt aš ķsl. finnist žaš bara ķ lagi aš einhver erlend stórfyrirtęki eigi įlverin.

Ómar Bjarki Kristjįnsson, 20.7.2010 kl. 15:59

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband