Aušlindir, nįttśran og stjórnarskrįin

Mešal stefnumįla minna fyrir stjórnlagažing er aš eignarréttur žjóšarinnar į aušlindum lands og sjįvar - sem ekki eru žegar ķ einkaeigu - verši stašfestur ķ stjórnarskrį, og aš ég sé fylgjandi hugmyndafręši sjįlfbęrrar žróunar.  Hvaš į ég viš meš žessu?

Umręša um eignarrétt į aušlindum og umgengni um nįttśruna er ekki nż af nįlinni ķ tengslum viš stjórnarskrįna.  Aušlindanefnd sem starfaši 1998-2000 undir forystu Jóhannesar Nordal lagši til aš tekiš yrši upp nżtt įkvęši ķ VII. kafla stjórnarskrįrinnar, svohljóšandi:

Nįttśruaušlindir og landsréttindi sem ekki eru hįš einkaeignarrétti eru žjóšareign1) eftir žvķ sem nįnar er įkvešiš ķ lögum. Handhafar löggjafar- og framkvęmdarvalds fara meš forsjį, vörslu og rįšstöfunarrétt žessara aušlinda og réttinda ķ umboši žjóšarinnar.

Nįttśruaušlindir og landsréttindi ķ žjóšareign mį ekki selja eša lįta varanlega af hendi til einstaklinga eša lögašila. Žó mį veita žeim heimild til afnota eša hagnżtingar į žessum aušlindum og réttindum gegn gjaldi, aš žvķ tilskildu aš hśn sé tķmabundin eša henni megi breyta meš hęfilegum fyrirvara eftir žvķ sem nįnar er įkvešiš ķ lögum. Slķk heimild nżtur verndar sem óbein eignarréttindi.

Nįttśruaušlindir og landsréttindi ķ žjóšareign ber aš nżta į sem hagkvęmastan hįtt og į grundvelli sjįlfbęrrar žróunar og skal arši af žeim variš til žess aš vernda aušlindirnar, rannsaka žęr og višhalda žeim, svo og til hagsęldar fyrir žjóšina aš öšru leyti.

Aušlindanefndin heldur svo įfram:

Lagt er til aš um mešferš žessara nįttśruaušlinda gildi eftirfarandi meginreglur:

  • Stjórnvöld fari meš forsjį aušlindanna sem ber aš nżta į sem hagkvęmastan hįtt į grundvelli sjįlfbęrrar žróunar.
  • Veita megi einstaklingum og lögašilum heimild til aš nżta žessar aušlindir, enda sé afnotaréttur ętķš tķmabundinn eša uppsegjanlegur.
  • Lagt sé į afnotagjald til aš standa undir kostnaši rķkisins af rannsóknum og eftirliti meš nżtingu aušlindanna.
  • Žjóšin fįi sżnilega hlutdeild ķ žeim umframarši (aušlindarentu) sem nżting aušlindanna skapar.

Fyrir kosningarnar ķ aprķl 2009 var lagt fram į Alžingi frumvarp aš breytingum į stjórnarskrį, sem kafnaši žvķ mišur ķ mįlžófi.  (Žar var m.a. kvešiš į um aš tillaga stjórnlagažings aš breyttri stjórnarskrį gęti fariš beint ķ bindandi žjóšaratkvęšagreišslu, įn afskipta Alžingis.) Ķ frumvarpinu var eftirfarandi tillaga aš oršalagi stjórnarskrįrgreinar um nįttśruaušlindir, sem byggš er į nįlgun aušlindanefndar:

Nįttśruaušlindir sem ekki eru hįšar einkaeignarrétti eru žjóšareign. Rķkiš fer meš forsjį žeirra, vörslu og rįšstöfunarrétt og hefur eftirlit meš nżtingu žeirra ķ umboši žjóšarinnar eftir žvķ sem nįnar er įkvešiš ķ lögum.

Allar nįttśruaušlindir ber aš nżta į sem hagkvęmastan hįtt į grundvelli sjįlfbęrrar žróunar til hagsęldar fyrir žjóšina og komandi kynslóšir. Nįttśruaušlindir ķ žjóšareign mį ekki selja eša lįta varanlega af hendi.

Allir eiga rétt til umhverfis sem stušlar aš heilbrigši og žar sem lķffręšilegri fjölbreytni er višhaldiš eftir žvķ sem nįnar er įkvešiš ķ lögum. Réttur almennings til upplżsinga um įstand umhverfis og įhrif framkvęmda į žaš, svo og kostur į žįtttöku ķ undirbśningi įkvaršana sem įhrif hafa į umhverfiš, skal tryggšur meš lögum.

Undir flest ofangreint get ég tekiš, sérstaklega sķšari tillöguna, sem mér finnst skżrari og skarpari en hin fyrri.  Žó tel ég aš til greina komi aš sérstakur Aušlindasjóšur fari meš forsjį aušlindanna f.h. žjóšarinnar og stjórnvalda og innheimti afnotagjöld og hlutdeild ķ aušlindarentu skv. sérstökum lögum žar um.

Varšandi nįttśruvernd og umhverfismįl mį einnig lķta til fyrirmynda ķ stjórnarskrįm annarra landa. 20. gr. finnsku stjórnarskrįrinnar segir til dęmis: "Nįttśran og lķffręšilegur fjölbreytileiki, umhverfiš og žjóšararfurinn eru į allra įbyrgš.  Stjórnvöld skulu leitast viš aš tryggja öllum rétt til heilbrigšs umhverfis og aš allir eigi möguleika į aš hafa įhrif į įkvaršanir sem snerta lķfsskilyrši žeirra."

Ķ svissnesku stjórnarskrįnni er ķtarlegur kafli (nr. 4) um umhverfi og skipulagsmįl, žar sem er m.a. fjallaš um sjįlfbęra žróun, verndun umhverfis, skipulagsvald, vatn, skóga, verndun nįttśruminja og menningararfs, veiši og dżravernd.  Margt af žvķ gęti veriš til eftirbreytni.

Žessi mįlaflokkur er meš žeim mikilvęgari sem stjórnlagažing mun ręša.  Ég hlakka til aš takast į viš verkefniš og vona aš ég fįi stušning žinn til žess.

-----

1) Aušlindanefndin skilgreinir hugtakiš "žjóšareignarréttur" ķ kafla 2.5.2 ķ skżrslu sinni.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Ašalsteinn Agnarsson

Vilhjįlmur, mętum į Austurvöll alla fimmtudaga kl. 14.00,

bišjum Alžingismenn aš standa viš loforš sķn, stórauknar strandveišar,

og frjįlsar handfęra veišar, sem leysa fįtęktar og atvinnu vanda Ķslendinga!

70 % af afla löndušum į markaš ķ Noregi, er veiddur af smįbįtum,

en žar fer allur fiskur į markaš.

Smįbįtar fara vel meš fiskimišin!

Getur žetta veriš skżringin į žvķ aš žorskafli veršur 700.000 tonn,

1. milljón tonn Sķld, Żsuveišar frjįlsar, įriš 2011 ķ Noregi ?

Ķsland 2011, žorskur 160.000 tonn, allir fiskistofnar aš gefa žjóšinni

lķtiš brot af ešlilegum afla, žetta kallar fįtękt yfir žjóšina!

Fiskimišin eru nżtt ķ dag af örfįum, meš ofurskipum sem eyšileggja mišin,

og lķfrķkiš, og valda žannig žjóšinni stórtjóni!

Förum aš dęmi Noršmanna, frjįlsar handfęra veišar leysa atvinnu og

fįtęktar vanda Ķslendinga!

Ašalsteinn Agnarsson, 24.11.2010 kl. 20:21

2 Smįmynd: Frosti Sigurjónsson

Takk fyrir góšan pistil. Ég get tekiš undir flest ķ žessu.

Frosti Sigurjónsson, 25.11.2010 kl. 01:59

3 identicon

Įgęti frambjóšandi,

eins og žś eflaust gerir žér grein fyrir er kosning stjórnlagažings sögulegur višburšur og starf žingsins er lķklegt til aš móta stjórnmįl į Ķslandi um ókomna tķš. Ekki er einungis um einstakan višburš ķ sögu Ķslands aš ręša heldur ķ sögu lżšręšis ķ heiminum. Žaš er žvķ mikilvęgt aš kortleggja vel atburšarrįsina svo viš, sem og ašrar žjóšir, getum lęrt og mišlaš af reynslunni. Nś žegar eru t.d. nokkuš hįvęrar kröfur į Ķrlandi aš lagt verši ķ svipaša endurskošun į stjórnarskrį landsins.

Ķ žessum tilgangi óska ég eftir žįtttöku žinni ķ stuttri spurningakönnun um framboš žitt til stjórnlagažings, kosningabarįttu žķna og stefnumįl. Meš žvķ aš mišla af reynslu og skošunum žķnum myndiršu veita dżrmęta ašstoš viš rannsókn į žessum óvenjulegum kosningum sem reyndar hafa vķštękari skķrskotun – žęr eru einnig fyrstu kosningarnar į landsvķsu sem notast viš persónukjör og af žvķ mį hugsanlega draga einhvern lęrdóm en persónukjör hefur einmitt veriš nokkuš ķ umręšunni ķ tengslum viš breytingar į stjórnarskrįnni.

Rannsóknin er framkvęmd viš University of California, Riverside žar sem ég starfa. Fullur trśnašur rķkir um svör žķn viš spurningakönnuninni og ekki veršur meš neinu móti hęgt aš rįša af nišurstöšum rannsóknarinnar hvernig einstakir frambjóšendur hafa svaraš. Ekki hika viš aš hafa samband viš mig ef žś hefur einhverjar spurningar um rannsóknina. Tölvupóstfang mitt er: Indridi.indridason@ucr.edu. Frekar upplżsinar um mig og rannsóknir mķnar mį finna hér: www.indridason.politicaldata.org

Ef žś ert reišubśin til aš taka žįtt ķ könnuninni žarf ég aš aš bišja žig um aš senda mér netfang žitt svo ég geti sent žér tölvupóst meš tengli į könnunina.

Meš fyrirfram žökk fyrir žįtttökuna,

Indriši H. Indrišason

Indridi Indridason (IP-tala skrįš) 29.11.2010 kl. 07:46

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband