Andsv÷r vegna athugasemda um stjˇrnarskrßrfrumvarp

═ Silfri Egils um daginn rŠddiáReimar PÚtursson hrl. umástjˇrnarskrßrtill÷gu Stjˇrnlagarß­sáog setti fram athugasemdir sem ßstŠ­a er til a­ breg­ast vi­ og fjalla nßnar um.

╔g skrifa­i ÝásÝ­ustu bloggfŠrslu minniáum eitt af ■eim atri­um sem Reimar nefndi, ■.e. um pˇlitÝska ßbyrg­ rß­herra. ╔g ˙tskřr­i ■ar hvernig ■ingi­ getur lřst vantrausti ß ■ß e­a rÝkisstjˇrnina Ý heild skv. till÷gum Stjˇrnlagarß­s, en engin ßkvŠ­i um vantraust er a­ finna Ýán˙gildandi stjˇrnarskrß.

Anna­ mßlefni sem Reimar nefndi til s÷gu er ˇskřrt hlutverk forseta ═slands, sem vi­ erum sammßla um a­ sÚ einn af vank÷ntum n˙gildandi stjˇrnarskrßr. Reimar telur nřju stjˇrnarskrßna gera ■etta hlutverk jafnvel ˇskřrara en n˙ er. ═ ■vÝ sambandi tiltˇk hann nokkra efnispunkta:

A­ forseta ═slands sÚ Ý nřju stjˇrnarskrßnni fengi­ ˙rslitavald um hverjir hljˇti nß­un e­a sakaruppgj÷f.á═ 85. gr. till÷gu Stjˇrnlagarß­s kemur fram a­ forseti ═slands geti nß­a­ menn og veitt almenna uppgj÷f sakaáa­ till÷gu rß­herra. Ůetta ßkvŠ­i er samhljˇ­a 2. mßlsli­ 29. gr. n˙gildandi stjˇrnarskrßr, nema hva­ skßletra­a partinum umátill÷gu rß­herraáer bŠtt vi­. Einmitt ■annig er framkvŠmdin Ý dag, enda lŠtur forseti rß­herra framkvŠma vald sitt (13. gr. lř­veldisstjˇrnarskrßrinnar), rß­herrar bera ßbyrg­ ß stjˇrnarframkvŠmdum ÷llum (14. gr.) og stjˇrnarerindi ÷­last fyrst gildi er rß­herra undirritar ■a­ me­ forseta (19. gr.). HÚr er ■vÝ engin breyting ger­ ß n˙verandi fyrirkomulagi nß­ana og sakaruppgjafa, ■ar sem frumkvŠ­i kemur frß nß­unarnefnd (sbr. 78. gr.álaga um fullnustu refsinga nr. 49/2005) og fer svo formlega fram me­ atbeina innanrÝkisrß­herra og forseta. Or­alag nřju stjˇrnarskrßrinnar er hins vegar skřrara og lřsir framkvŠmdinni eins og h˙n er Ý reynd.

A­ forseti ═slands fßi "einhvers konar ■ingsetningarvald".áSamkvŠmt 46. gr. till÷gu Stjˇrnlagarß­s stefnir forseti ═slands saman Al■ingi a­ loknum Al■ingiskosningum (eigi sÝ­ar en tveimur vikum eftir kosningar sbr. 44. gr.) og setur reglulegt Al■ingi ßr hvert. Forseti ═slands stefnir einnig saman og setur Al■ingi a­ till÷gu forseta ■ess e­a ■ri­jungs ■ingmanna. Allt er ■etta mj÷g ß■ekkt ■vÝ sem er Ý n˙gildandi stjˇrnarskrß. sbr. t.d. 22. gr. hennar, og ■eim hef­um sem mˇtast hafa. TÝmafrestur til a­ kalla saman Al■ingi eftir kosningar er ■ˇ styttur ˙r tÝu vikum Ý tvŠr, og aukinn er rÚttur minnihluta ■ings til a­ krefjast ■ess a­ ■ing sÚ kalla­ saman. En forseta lř­veldisins er ekki fali­ neitt nřtt vald Ý ■essu efni.

MikilvŠg og markver­ er hins vegar s˙ breyting a­áforsŠtisrß­herra (Ý or­i kve­nu forseti) mun ekki lengur geta rofi­ ■ing, sbr. 24. gr. n˙gildandi stjˇrnarskrßr, heldur er ■a­ ■ingi­ sjßlft sem ßkve­ur ■ingrof skv. 73. gr. till÷gu Stjˇrnlagarß­s. Ůetta er ein af ■eim m÷rgu endurbˇtum sem auka sjßlfstŠ­i ■ingsins gagnvart framkvŠmdarvaldinu.

A­ forseti ═slands hafi ˙rslitaßhrif um ■a­ hverjir ver­a dˇmarar e­a rÝkissaksˇknarar.áSkv. 102. gr. till÷gu Stjˇrnlagarß­s skipar rß­herra dˇmara og veitir ■eim lausn (eins og n˙ er). Vi­ bŠtist sÝ­an "÷ryggisventill" skv. 96. gr. um skipun embŠttismanna. Ůar segir a­ ■egar rß­herra skipar Ý embŠtti dˇmara og rÝkissaksˇknara, sem eru embŠtti me­ mikla sÚrst÷­u vegna ■rÝgreiningar vald■ßttanna, skuli skipun borin undir forseta ═slands til sta­festingar. Synji forseti skipun sta­festingar ■arf Al■ingi a­ sam■ykkja skipunina me­ 2/3 atkvŠ­a til a­ h˙n haldi gildi. Forseti hefur ■vÝ ekki frumkvŠ­i a­ skipun, sem er ß vegum framkvŠmdarvaldsins; en ef hann telur hana vafasama e­a umdeilanlega, getur hann skoti­ henni til l÷ggjafarvaldsins til sta­festingar. Ůarna er leitast vi­ a­ verja lř­rŠ­i­ og a­greiningu vald■ßtta me­ ■vÝ sem BandarÝkjamenn myndu kalla "checks and balances".

Ínnur atri­i sem Reimar nefndi Ý vi­talinu og l˙ta ekki a­ forsetanum eru eftirfarandi:

S÷fnun persˇnuupplřsinga og dreifing ■eirra sÚ engum stjˇrnskipulegum kv÷­um hß­.áÝ 1. mgr. 15. gr. till÷gu Stjˇrnlagarß­s kemur fram s˙ (nřja og n˙tÝmalega) meginregla a­ ÷llum sÚ frjßlst a­ safna og mi­la upplřsingum. ═ 4. mgr. s÷mu greinar er ger­ s˙ undantekning a­ "s÷fnun, mi­lun og afhendingu gagna, geymslu ■eirra og birtingu megi a­eins setja skor­ur me­ l÷gum Ý lř­rŠ­islegum tilgangi,ásvo sem vegna persˇnverndar, fri­helgi einkalÝfs, ÷ryggis rÝkisins e­a l÷gbundins starfs eftirlitsstofnana". Ůa­ er ■vÝ ljˇst a­ setja mß s÷fnun og dreifingu persˇnuupplřsinga skor­ur samkvŠmt l÷gum, svo sem vegna persˇnuverndar. SlÝkar skor­ur ver­a ■ˇ a­ hafa gildan tilgang Ý lř­rŠ­is■jˇ­fÚlagi, sbr. t.d. ■Šr takmarkanir sem n˙ eru ß tjßningar- og prentfrelsi og hafa ■ˇtt samrŠmast MannrÚttindasßttmßla Evrˇpu.

FramkvŠmd sÚ eignaupptaka bˇtalaust ß vatnsrÚttindum, jar­hitarÚttindum og nßmarÚttindum.á┴kvŠ­i n˙gildandi stjˇrnarskrßr um vernd eignarrÚttar eru ˇbreytt Ý 1. mgr. 13. gr. till÷gu Stjˇrnlagarß­s, m.a. a­ engan megi skylda til a­ lßta af hendi eign sÝna nema almennings■÷rf krefji, me­ lagafyrirmŠlum og komi fullt ver­ fyrir. Til vi­bˇtar er ßrÚtta­ Ý 2. mgr. a­ eignarrÚtti fylgi skyldur og takmarkanir Ý samrŠmi vi­ l÷g, og er ■ar ßtt vi­ vi­teknar skyldur og takmarkanir ß bor­ vi­ ■Šr sem finna mß Ý skipulagsl÷gum, l÷gum um mannvirki og vatnal÷gum. En Reimar er eflaust a­ vÝsa til 34. gr. um nßtt˙ruau­lindir, ■ar sem segir Ý 1. mgr.: "Au­lindir Ý nßtt˙ru ═slands,ásem ekki eru Ý einkaeigu, eru sameiginleg og Švarandi eign ■jˇ­arinnar. Enginn getur fengi­ au­lindirnar, e­a rÚttindi tengd ■eim, til eignar e­a varanlegra afnota og aldrei mß selja ■Šr e­a ve­setja." ═ 2. mgr. eru svo dŠmi um nßtt˙rugŠ­i sem talist geta til au­linda Ý ■jˇ­areigu, m.a. nytjastofnar og a­rar au­lindir hafs og hafsbotns innan Ýslenskrar l÷gs÷gu, og uppsprettur vatns-, virkjunar- og nßmarÚttinda. ═ ljˇsi 1. mgr. 34. gr., eignarrÚttarverndar 13. gr. og ßkvŠ­a MannrÚttindasßttmßla Evrˇpu er hins vegar ekki veri­ a­ skylda neinn me­ ■eirri upptalningu til a­ lßta af hendi rÚttmŠta einkaeign sÝna bˇtalaust.

A­rar athugasemdir Reimars voru lÚttvŠgari e­a erfi­ari a­ festa hendur ß.

╔g fagna umrŠ­unni og tŠkifŠrinu til a­ svara spurningum og athugasemdum. Um svo vÝ­fe­mt og ■ř­ingarmiki­ plagg sem frumvarp a­ nřrri stjˇrnarskrß er ■arf a­ rŠ­a mßlefnalega og Šsingalaust, og stu­la ■ar me­ a­ ■vÝ a­ h˙n ver­i sß uppfŠr­i samfÚlagssßttmßli semákalla­ hefur veri­ eftir frß lř­veldisstofnun.

[Ůessi fŠrsla birtist ß bloggi mÝnu ß Eyjunni 22. nˇvember 2011.]


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband