Hvernig žarf aš svara śrslitum sveitarstjórnarkosninganna?

Undanfarin įr og įratugi hefur žjóšfélagiš flękst verulega. Hagstjórn, stjórnkerfi og stjórnsżsla, fjįrmįlakerfiš, framboš vöru og žjónustu, samskipti - į öllum žessum svišum, og fleirum, hefur flękjustigiš veriš ķ veldisvexti. Meiri kröfur eru geršar til sérfręšižekkingar, sem aftur leišir til ašgreiningar milli žekkingarsviša.

Almenningur hefur ķ auknum męli žurft aš treysta žvķ, įn žess aš vita fyrir vķst, aš öryggi hans og velferš vęru ķ góšum höndum sérfręšinga - "elķtu" į hverju sviši fyrir sig.  Mešan allt gekk vel var traustiš fyrir hendi.  En eftir hruniš hvarf žaš eins og dögg fyrir sólu.  Elķturnar brugšust, flestar hverjar, og hinir meintu sérfręšingar voru ekki allir žar sem žeir eru séšir.

Ķ žvķ andrśmslofti kemur ekki į óvart aš framboš į borš viš Besta flokkinn ķ Reykjavķk hitti ķ mark.  Ķmynd Besta flokksins er sś aš žar fari "venjulegt" fólk; fólk sem er ekki sérfręšingar, og stendur utan stjórnmįlaelķtunnar.  (Reyndar er margt Bestaflokksfólk innan annarrar elķtu, ž.e. menningarelķtunnar, en žaš er önnur saga.)  Skilabošin eru žau aš sérfręšingum og gömlu elķtunni sé ekki treystandi.  Žeir og hśn tali ekki tungumįl venjulegs fólks, hlusti ekki į žaš og nįi ekki til žess.

Nś kann aš vera śr vöndu aš rįša, žvķ žjóšfélagiš veršur įfram flókiš.  Ég held aš žaš sé ekki raunhęfur kostur aš snśa til baka, t.d. ķ flękjustig 8. įratugar sķšustu aldar.  Žį gat gengiš upp aš setja velžokkaša bęndur ķ rįšherra- og bankastjóraembętti, enda var žį e.t.v. gerlegt fyrir sęmilega greinda žśsundžjalasmiši aš setja sig inn ķ slķk störf įn višeigandi menntunar eša reynslu sem heitiš gat.  En sį tķmi er lišinn og kemur ekki aftur.

Leišin fram į viš hlżtur fremur aš vera sś aš fara ķ róttękar stjórnkerfisumbętur, žannig aš kerfiš sé betur ķ stakk bśiš til aš eiga viš flókiš nśtķmažjóšfélag, og žvķ sé treystandi fyrir öryggi og velferš almennings.  Žaš gęti til dęmis veriš samkvęmt eftirfarandi prógrammi:

  • Kosiš verši til stjórnlagažings ķ haust ķ almennum kosningum.  Žar verši um persónukjör aš ręša įn formlegra afskipta flokka, sbr. stjórnarfrumvarp sem liggur fyrir Alžingi.
  • Stjórnlagažing starfi meš opnum hętti.  Lykilatriši sem nį žarf fram ķ nżrri stjórnarskrį eru m.a. ašskilnašur löggjafar- og framkvęmdavalds, žar sem forsętisrįšherra er kosinn beinni kosningu og tilnefnir rįšuneyti sitt į faglegum grundvelli; auknir möguleikar til persónuvals ķ žingkosningum; og aš landiš verši eitt kjördęmi.  (Minni ķ žessu sambandi enn į hugmyndir Vilmundar Gylfasonar.)
  • Aš loknu stjórnlagažingi kemur uppkast aš nżrri stjórnarskrį til Alžingis, sem vonandi samžykkir hana, en viš žaš veršur žingrof og nżjar kosningar (skv. gamla kerfinu).  Hiš nżja žing stašfestir sķšan (vonandi) aftur hina nżju stjórnarskrį, sem veršur žį grunnur enn nżrra kosninga samkvęmt nżju fyrirkomulagi - bęši til žings (ķ einu kjördęmi, meš persónukjöri) og til aš kjósa forsętisrįšherra.

Žį er loks komiš į framtķšar stjórnkerfi sem aš mķnu mati mętir kröfum nśtķmans, dregur śr óęskilegum eiginleikum nśverandi flokkakerfis, og getur endurheimt traust almennings.

Žessa leiš žarf aš įkveša og varša sem fyrst žannig aš fólk geti haldiš ķ trśna į samfélagssįttmįlann og lżšręšisskipulagiš ķ landinu.  Aš öšrum kosti myndast tómarśm sem eitthvaš mun verra en Besti flokkurinn gęti oršiš til aš fylla ķ.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Sammįla Vilhjįlmur. Mikiš hefur veriš talaš um endurreisn. Žetta er grunnurinn aš henni.

Žaš er mjög mikilvęgt aš stjórnlagažingiš taka į žeim vanda sem felst ķ žvķ aš almenningur afhendir "vald" sitt į įkvešnum įra fresti en hefur lķtil sem engin įhrif žar į milli. Žessi vandi er ekki sérķslenskur heldur višlošandi ķ vestręnu lżšręšiskerfi. Žannig geta stjórnmįlamenn tekiš įkvaršanir sem almenningur vęri aš megninu til ekki sįttur viš. Rökin aš žį verši viškomandi refsaš ķ nęstu kosningum duga skammt žegar horft er til žess aš nįnast alls stašar eru til stašar stórar valdablokkir ķ stjórnmįlakerfinu og žvķ erfitt fyrir lżšręšis aš birtast annars sem val um fyrirliggjandi blokkir.

Žjóšaratkvęšagreišslur rįša ašeins aš hluta til viš žennan vanda eins og žęr eru "praktiserašar" ķ dag.

Ašeins żktar ašstęšur eins og hér į landi gera žaš mögulegt aš nżtt framboš eigi möguleika.

Björn Kristinsson (IP-tala skrįš) 2.6.2010 kl. 17:40

2 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

Einmitt. Og svo er einnig boršleggjandi aš nota möguleika Internetsins til betri upplżsingagjafar og til beinnar samręšu og skošanaskipta milli almennings, žings og rķkisstjórnar, sem verša aš vera mun öflugri milli kosninga.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 3.6.2010 kl. 17:50

3 Smįmynd: Björn Levķ Gunnarsson

- Ekki kjósa flokka, kjósa EINN frambjóšanda innan flokksins (rašar į lista og gefur flokknum atkvęši į sama tķma).

- Stofna almenningsdeild alžingis (persónukjör, takmarkašur fjöldi kjörtķmabila) sem starfar į breišari grundvelli en alžingi og er til aš byrja meš prófsteinn fyrir beint lżšręši. Žaš mį lķta svo į aš almenningsdeild alžingis sé rįšgefandi fyrir alžingi ... allavega til aš byrja meš.

Björn Levķ Gunnarsson, 3.6.2010 kl. 18:07

4 identicon

Gott innlegg. Mér finnst vanta aš aušir sešlar og žeir sem heima sitja skili aušu žingsęti. Nefni enn aš fękka žingmönnum nišur ķ 41

Einar Žorbergsson (IP-tala skrįš) 3.6.2010 kl. 19:20

5 Smįmynd: Brjįnn Gušjónsson

voriš 2005 hękkaši OR gjaldskrį sķna vegna žess hve heit sumur hafi veriš. semsagt hękkaši veršiš vegna minnkandi eftirspurnar.

ekki alveg žetta svokallaša lögmįl frambošs og eftirspurnar. hefšu samkvęmt žvķ įtt aš lękka veršiš. meira svona eins og gamla pólitķk Veršlagsrįšs.

nś į aš hękka į einhverjum allt öšrum forsendum.

hljómar eins og olķufélögin sem hękka verša samkvęmt forsendum A, en lękka ekki samkvęmt forsendum B.

Brjįnn Gušjónsson, 3.6.2010 kl. 19:49

6 Smįmynd: Andri Geir Arinbjarnarson

Góš fęrsla.  Gallar ķslenska fulltrśalżšveldisins ęttu aš vera öllu ljósir eftir hruniš og 2 kosningar.  Spurningin er hvort viš stķgum ekki skrefiš til fulls og styšjumst viš 21. aldar tękni og innleišum beint internet lżšręši eins og žś stingur upp į.

Fulltrśarlżšveldiš er barn sķns tķma og ašeins einn kostur, en framtķšarkostir eru margir.   T.d. mętti fara eins konar Jśróvison leiš og lįta žingiš hafa 50% vęgi og almenning 50% ķ mikilvęgum mįlum.

Andri Geir Arinbjarnarson, 3.6.2010 kl. 19:51

7 identicon

Sęll Vilhjįlmur.  Žegar hruniš varš į Ķslandi žį voru mér tvö mįl hugleikin.  Annaš var aš tryggja ešlileg višskipti viš śtlönd (enn ekki komiš ķ gegn), og hitt var aš skrifa nżja stjórnarskrį fyrir landiš -- žaš sem mętti kalla Ķsland 2.0. Raunar hefur mér stjórnarskrįin veriš mjög hugleikin sķšan ég fluttist til BNA fyrir nęstum 20 įrum.

Žó aš innlegg žitt sé gott, žį vantar mikiš upp į aš į Ķslandi hafi veriš nęgjanleg umręša um hvernig žjóšin eigi aš skipuleggja sig.  Žannig viršast mér hugmyndir stjórnlagažing séu kaldur og óętur hręrigrautur.  

Žaš er fįtt erfišara en aš breyta grunnskipun lands.  Fyrir utan žaš aš ręša žarf markmiš, og meta hversu mismunandi leišir geta nįš žeim markmišum, žį erumörg tęknileg atriši žarf aš skoša.  T.d., žį žufa öll lög landsins žurfa aš vera ķ samręmi viš stjórnarskrį.  Ef stjórnarskrįnni er breytt žį myndast óvissa um gildi nśverandi laga.  Slķk óvķssa er mjög hęttuleg.

En ef viš snśum okkur aš markmišum og leišum, žį er alltof mikil įhętta aš bķša žangaš til aš eitthvaš žing er samsett sem sķšan samžykkir til žings og/eša žjóšaratkvęšagreišslu einhvern stjórnarskrįrbreytingarpakka.  Svona mįl geta og eiga aš taka langan tķma og skynsamlegt er aš tryggja aš valmöguleikarnir séu skżrir.  Nefni hérna nokkur dęmi:

  • Hvert į aš vera valdsviš rįšherra og annarra pólitķskra yfirmanna rķkisstofnanna og hvernig samrżmist žaš valdi langtķma embęttismanna?
  • Hvernig į aš velja dómara og skipuleggja  dómskerfiš?
  • Hver fer meš utanrķkismįl?  Žing, stjórn, forseti, žjóš?  Hvernig?  Hver getur lżst į hendur öšrum žjóšum strķši?  Hver og hvernig getur žjóšin bundist öšrum žjóšum eša fyrirtękjum?
  • Hvert er hlutverk forsetans?  Lagaformlega--ekki ķ hjörtum fólksins?
  • Hvaša hlutverki eiga beinar kosningar landsmanna aš gegna?  Hvernig į aš framkvęma žęr?  Hvenęr eru žęr bindandi?  Um hvaš geta žęr veriš?  Hvenęr geta žęr veriš haldnar?  Žetta er ekkert smįmįl, og menn geta bara litiš til Kalifornķu til aš sjį hversu vķštęk įhrif slķkar kosningar geta haft į starfhęfi rķkisins.
  • Hvernig į aš kjósa fulltrśa?  Beinni heildar hlutfallskosningu, kjördęmi, flokkar, einstaklingar?  Hversu lengi į žing aš sitja, eiga aš vera takmörk į lengd žingsetu (e. term limits)?
  • Eiga aš vera reglur um vanhęfi sem eru rķkari en ķ öšrum löndum, vegna smęšar žjóšarinnar?
  • Hverjar eru megin reglur réttarins?  Er allt leyft sem ekki er bannaš, er allt bannaš sem ekki er leyft?

Ég gęti haldiš įfram svona ķ allan dag.  Sumar af žessum spurningum eru ekki stjórnarskrįrspurningar, heldur lagalegar, en žęr žarf aš skoša ķ žessu samhengi žvķ aš stjórnarskrįin ein sér er svona eins og yfirlitsskrį.  Til aš leysa vandamįlin žarf aš fara miklu dżpra ķ mįlin en nokkurn tķma viršist hafa veriš įhugi (og etv. meiri en getan einnig) hefur veriš į.

Aš lokum žį vil ég benda į aš žaš tók 12 įr frį žvķ aš BNA lżsti sig sjįlfrįša, žangaš til aš stjórnarskrįin var samžykkt.   Į žeim tķma öllum var endalaust žrefaš og skrifaš um hvernig hśn ętti aš lķta śt.  Žaš tók ekki svo langan tķma aš skrifa hana og žegar hśn var loks skrifuš, žį var hśn aš talsveršu leyti byggš į efni śr stjórnarskrįm hinna żmsu fylkja sem höfšu prófaš sig įfram meš žessi mįl. 

Ķ nśtķma žjóšfélagi er Žetta mjög flókiš vegna žess aš plaggiš sem žś endar meš žarf aš vera einfalt.  Og sennilega ekkert erfišara en aš skrifa einfalt plagg sem nęginlegur meirihluti sęttir sig viš.

Andri Haraldsson (IP-tala skrįš) 3.6.2010 kl. 20:47

8 Smįmynd: Björn Levķ Gunnarsson

"Mér finnst vanta aš aušir sešlar og žeir sem heima sitja skili aušu žingsęti"

Nei nei, žaš er nóg aš žingmenn/flokkar fari inn į alžingi meš sitt prósentuhlutfall af atkvęšum. Ef mikiš er um auš atkvęši žį žżšir žaš aš žaš eru ekki 100% atkvęša inn į alžingi ... gerir įhugaverša hluti žegar žaš žarf "meirihluta atkvęša" sem samkvęmt skilgreiningu er hęrra hlutfall en 50%, ekki meirihluti žingmanna.

Björn Levķ Gunnarsson, 4.6.2010 kl. 03:10

9 identicon

Andri hefur rétt fyrir sér, žetta er mjög flókiš og erfitt mįl.  Žaš sem VŽ segir er ķ sjįlfu sér rétt.  En. Žaš mun aldrei verša neitt stjórnlagažing įn afskipta (formlegra eša ekki) flokkanna.  Björn Bjarna mun bjóša sig fram og sį armur Sjįlfstęšisflokksins MUN skipuleggja framboš į sķnum vegum.  Žetta MUN Samfylkingin sjį og svara, sem og VG og hver veit nema Framsóknarflokkurinn geti haft eitthvaš aš segja?  Žetta er bara svona.  Hvers vegna?  Vegna žess aš stjórnlagažingiš snżst um völd.  Aušvitaš vildi mašur aš hęgt vęri aš kjósa 30 manna hóp ,,aš bestu manna og kvenna yfirsżn".  En žarna munu menn skipa sér ķ fylkingar.  Žetta gerist mešal annars vegna žess aš nś sjįum viš brżna žörf į žvķ aš setja valdhöfum SKORŠUR.  Stķa sundur framkvęmda- og löggjafavaldi og auka sjįlfstęši dómstóla.  Žetta felur ķ sér skoršur viš valdi žeirra sem nś hafa žaš.  Valdi rįšherra, valdi žingmanna.  Til aš mynda er alveg naušsynlegt aš auka rétt almennings til aš stöšva Alžingi į villigötum; viš hefšum getaš kolfellt eftirlaunalögin ef viš hefšum haft leyfi til aš taka mįliš til žjóšaratkvęšagreišslu, svo dęmi sé tekiš.

Ķ žessari umręšu žarf lķka aš fara yfir žį vinnu sem žegar hefur veriš unnin ķ hinum żmsu stjórnarskrįrnefndum.  Mér skilst aš sķšast hafi veriš komist ansi langt en žį strandaš į įgreiningi um forsetavald til mįlskots.

Umfram allt tel ég ekki hęgt aš kjósa til stjórnlagažings upp ,,śr žurru".  Hvernig į mašur aš velja śr 150-300 manna hópi?  Hvernig į mašur aš  gera upp hug sinnn um stęrstu įlitamįlin?  Hver eru žau annars?  Formiš į Žinginu sjįlfu er sérstakt mįl, en hvaš meš lżšręšislega upplżsingu og umręšu ĮŠUR en kosiš er?

Tökum dęmi: Nś er aukiš vęgi persónukjörs komiš ķ gķslinu kynjakvóta.  Kynjakvótar - samkvęmt skilgreiningu - ganga gegn hugmyndinni um persónukjör og aukiš vald kjósenda į röšun į lista.  Žessi tvö mįl verša ekki leyst samtķmis meš višunandi nišurstöšu fyrir žį sem halda ólķkum sjónarmišum fram.  Hvernig  haldiš žiš aš verši aš nį nišurstöšum um ,,eitt land eitt kjördęmi sama vęgi atkvęša"?   Skagfiršingarnir hans Jóns Bjarna og ,,ungu" Framsóknarmennirnir verša örugglega skemmtilegir žar.

Ég er algjörlega sammįla žvķ aš hraša sem mest stjórnlagažingi en undirbśningur og ašdragandi verša aš taka miš af žvķ aš lżšręši er ekki tęknilausn į kosningu heldur langt og stundum flókiš ferli, tala nś ekki um žegar svona mikiš er ķ hśfi.

Stefįn Jón Hafstein (IP-tala skrįš) 4.6.2010 kl. 08:29

10 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

Žakka góšar athugasemdir. Ég hefši vonast til žess aš fólk kysi fulltrśa į stjórnlagažing sem žaš treystir į grundvelli almennra veršleika, ž.e. grandvart, velženkjandi fólk sem žaš treystir til aš komast aš skynsamlegri nišurstöšu. Žaš vęri mun verra ef af staš fęri "kosningabarįtta" sem snerist um aš kjósa fulltrśa meš fyrirfram mótaš mengi af skošunum um hvaš mį og hvaš mį ekki, óhįš umręšu og gögnum sem fram koma ķ mešferš žingsins.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 4.6.2010 kl. 11:30

11 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

... en óneitanlega vekur nafn Björns Bjarnasonar manni hroll ķ žessu samhengi.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 4.6.2010 kl. 11:30

12 Smįmynd: Hólmfrķšur Bjarnadóttir

Žetta mįl er ekki svo flókiš aš ekki sé hęgt aš finna įsęttanlega nišurstöšu. Ķ tillögum Njarar P Njaršvķk sem komu fram ķ jan 2009 er gert rįš fyrir žvķ aš  alžingismenn hafi ekki kjörgengi til Stjórnlagažings, žar er Björn Bjarnason śt leik sem betur fer. Hvaš varšar umfjöllun Alžingis žarf aš koma žvķ svo fyrir aš žaš geti ekki fellt nżja Stjórnarskrį, įn aškomu kjósenda į einhvern hįtt.

Hólmfrķšur Bjarnadóttir, 5.6.2010 kl. 22:56

13 Smįmynd: Hólmfrķšur Bjarnadóttir

Las yfir greinina um kjörgengi og sį žar mér til leišinda aš ekki er talaš um fyrrverandi Žingmenn. BB er ekki lengur į žingi

Hólmfrķšur Bjarnadóttir, 5.6.2010 kl. 23:02

14 Smįmynd: Hólmfrķšur Bjarnadóttir

...fę lķka hroll žegar BB er nefndur ķ žessu sambandi...

Hólmfrķšur Bjarnadóttir, 5.6.2010 kl. 23:04

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband