Vantraust og pˇlitÝsk ßbyrg­ rß­herra

═ Silfri Egils um daginn rŠddi Reimar PÚtursson hrl. vi­ Egil Helgason um till÷gu Stjˇrnlagarß­s a­ nřrri stjˇrnarskrß lř­veldisins. Reimar telur ekki ■÷rf ß a­ breyta stjˇrnarskrßnni og vill leggja till÷guna til hli­ar. Vitaskuld er Úg ekki sammßla ■vÝ, en fagna umrŠ­unni.

Eitt af m÷rgu sem Reimar nefndi og full ßstŠ­a er til a­ fjalla um og lei­rÚtta, er pˇlitÝskáßbyrg­ rß­herra samkvŠmt nřju stjˇrnarskrßnni.

┴byrg­ rß­herra, a­ ■vÝ leyti sem um hana er fjalla­ Ý stjˇrnarskrß, skiptist Ý pˇlitÝska ßbyrg­ og lagalega ßbyrg­. Me­ pˇlitÝskri ßbyrg­ er ßtt vi­ a­ rß­herrann beri ßbyrg­ ß gj÷r­um sÝnum gagnvart kjˇsendum, flokki, rÝkisstjˇrn, forsŠtisrß­herra og ■ingi, eftir atvikum, ■annig a­ ef traust ß honum ■rřtur sÚ unnt a­ lßta hann vÝkja. Me­ lagalegri ßbyrg­ er ßtt vi­ a­ fyrir hendi sÚu ferlar til a­ kanna og rannsaka hvort embŠttisfŠrsla rß­herrans, athafnir og athafnaleysi, hafi fari­ Ý bßga vi­ l÷g og stjˇrnarskrß; og ef lÝkur ■ykja standa til ■ess a­ brot hafi ßtt sÚr sta­, a­ hann sÚ ■ß ßkŠr­ur og dŠmt Ý mßlinu samkvŠmt l÷gum. ╔g fjalla ekki frekar um lagalega ßbyrg­ Ý ■essum pistli, en ßstŠ­a er til a­ gera ■a­ sÝ­ar, enda eru einnig ß ■vÝ svi­i margvÝslegar umbŠtur Ý till÷gum Stjˇrnlagarß­s.

Um pˇlitÝska ßbyrg­ rß­herra segir afar fßtt Ý n˙verandi stjˇrnarskrß ═slands. Hvergi er t.d. sagt a­ rß­herra beri a­ vÝkja ef ■ingi­ sam■ykkir vantraust ß hann. Flestir frŠ­imenn hafa ■ˇ tali­ ■a­ liggja Ý or­anna hljˇ­an Ý 1. gr. stjˇrnarskrßrinnar: ═sland er lř­veldi me­ ■ingbundinni stjˇrn. Ekki er sß skilningur samt ˇumdeildur. Bent er ß a­ Ý 15. gr. stjˇrnarskrßrinnar segi a­ forseti ═slands skipi rß­herra og veiti ■eim lausn. Hafa sumir haldi­ ■vÝ fram a­ forseta sÚ heimilt a­ skipa rß­herra ßn ■ess a­ ■eir njˇti endilega trausts ■ingsins. ┴ ■essu vafaatri­i, sem Úg tel vera augljˇsan og alvarlegan galla Ý stjˇrnarskrßnni frß 1944, tˇku Danir ßri­ 1953 er ■eir bŠttu vi­ sÝna stjˇrnarskrß svohljˇ­andi ßkvŠ­i: Ingen minister kan forblive i sit embede, efter at folketinget har udtalt sin mistillid til ham (1. mgr. 15. gr.). Ůarna er ß fer­ svok÷llu­ neikvŠ­ ■ingrŠ­isregla, ■ar sem skřrt er a­ ■ingi­ getur losa­ sig vi­ rß­herra sem nřtur ekki (lengur) trausts ■ess.

═ nřrri stjˇrnarskrßrtill÷gu Stjˇrnlagarß­s er ■essi agn˙i n˙gildandi stjˇrnarskrßr sni­inn af og pˇlitÝsk ßbyrg­ rß­herra ger­ ljˇs. Ůetta kemur m.a. fram Ý ■vÝ a­ ßbyrg­arke­jan frß kjˇsendum til ■ingsins, og ■a­an ßfram til forsŠtisrß­herra og loks annarra rß­herra, er skřr:

  • ═ fyrsta lagi fß kjˇsendur aukna m÷guleika til persˇnuvals inn ß ■ing, ■annig a­ ■ingmenn munu Ý auknum mŠli sitja Ý skjˇli kjˇsenda Ý sta­ flokka eins og n˙ er a­ verulegu leyti.
  • ═ ÷­ru lagi křs Al■ingi forsŠtisrß­herra me­ beinum hŠtti, ■annig a­ rÝkisstjˇrnin hverju sinni hefur skřrt og millili­alaust umbo­ frß ■inginu, sem ber ßbyrg­ ß myndun hennar. (Ůetta er jßkvŠtt ■ingrŠ­i, m.a. a­ finnskri, sŠnskri og ■řskri fyrirmynd.)
  • ═ ■ri­ja lagi skipar forsŠtisrß­herra a­ra rß­herra og getur veitt ■eim lausn. Ůeir bera ■vÝ pˇlitÝska ßbyrg­ gagnvart forsŠtisrß­herranum og stjˇrnarmeirihlutanum.
  • Og Ý fjˇr­a lagi ber ÷ll rÝkisstjˇrnin og einstakir rß­herrar ßbyrg­ Ý st÷rfum sÝnum gagnvart ■inginu, sem getur hvenŠr sem er lřst vantrausti ß forsŠtisrß­herra e­a a­ra rß­herra.
SÝ­asta atri­i­ byggir ß 91. gr. till÷gu Stjˇrnlagarß­s, um vantraust, sem er svohljˇ­andi:
Leggja mß fram ß Al■ingi till÷gu um vantraust ß rß­herra. ═ till÷gu um vantraust ß forsŠtisrß­herra skal felast tillaga um eftirmann hans. Rß­herra er veitt lausn ˙r embŠtti ef meirihluti ■ingmanna sam■ykkir till÷gu um vantraust ß hann. RÝkisstjˇrn er veitt lausn ef meirihluti ■ingmanna sam■ykkir till÷gu um vantraust ß forsŠtisrß­herra.

Reimar PÚtursson er ˇsßttur vi­ 2. mßlsli­ 1. mgr., um a­ Ý till÷gu um vantraust ß forsŠtisrß­herra skuli felast tillaga um eftirmann hans. Ůarna er um a­ rŠ­a svokalla­ uppbyggilegt vantraust, sem ß ■řsku heitir Konstruktives Misstrauensvotum. Ůa­ er a­ finna m.a. Ý ■řsku, spŠnsku, pˇlsku og ungversku stjˇrnarskrßnum og ■ykir hafa reynst vel. Me­ ■essu ßkvŠ­i er ekki unnt a­ leggja fram vantraust ß forsŠtisrß­herra, og ■ar me­ ß rÝkisstjˇrnina Ý heild, nema a­ tilnefna eftirmann hans Ý lei­inni og koma ß nřjum stjˇrnarmeirihluta Ý sta­ hins fyrri. Ůar me­ er girt fyrir ˇßbyrgar vantrauststill÷gur og komi­ Ý veg fyrir a­ sam■ykkt sÚ vantraust nema nřr meirihluti sÚ rei­ub˙inn a­ taka vi­ stjˇrnartaumunum. (Jafnvel ■ˇtt slÝkt "ˇuppbyggilegt" vantraust vŠri leyft myndi rÝkisstjˇrnin sitja ßfram sem starfsstjˇrn Ý kj÷lfar vantraustsins uns nř hef­i teki­ vi­.)

Ekki mß gleyma Ý ■essu sambandi a­ Stjˇrnlagarß­ leggur til a­ rß­herrar sitji ekki jafnframt ß ■ingi. Ůar me­ eiga rß­herrar ekki lengur seturÚtt ß ■ingflokksfundum og a­skilna­ur vald■ßttanna er trygg­ur mun betur en n˙ er, innan ■eirra marka sem ■ingrŠ­i­ setur. Ůß er minnihluta ■ingsins fŠr­ řmis nř verkfŠri til a­halds og eftirlits me­ meirihlutanum og rÝkisstjˇrninni, til dŠmis ß vettvangi stjˇrnskipunar- og eftirlitsnefndar.

Ůa­ er bjargf÷st tr˙ mÝn a­ tillaga Stjˇrnlagarß­s a­ nřrri stjˇrnarskrß skřri mj÷g og efli pˇlitÝska ßbyrg­ rß­herra og rÝkisstjˇrnar. Ůar me­ er svara­ kalli m.a. rannsˇknarnefndar Al■ingis og nefnda sem fjalla­ hafa um eftirlit ■ingsins me­ framkvŠmdarvaldinu og um endurbŠtur ß Stjˇrnarrß­inu. ┌relt og g÷llu­ ßkvŠ­i n˙gildandi stjˇrnarskrßr eru jafnframt fŠr­ Ý ßtt a­ bestu fyrirmyndum erlendis frß.

H÷ldum ßfram kraftmikilli umrŠ­u um nřju stjˇrnarskrßna og keppum a­ ■vÝ a­ komast Ý lokamarki­ me­ verkefni­, okkur ÷llum til heilla.

[Ůessi fŠrsla birtist ß bloggi mÝnu ß Eyjunni 20. nˇvember 2011.]


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband