Sjįlfbęrnina vantaši ķ višskiptalķfiš

Hugtakiš sjįlfbęrni (į ensku: sustainability) tengja sennilega flestir viš umhverfismįl.  En žaš getur haft, og į aš hafa, miklu vķšari skķrskotun.  Sjįlfbęrni mį lķta į ķ samhengi viš hvers kyns ferla sem nżta forša og eiga sér staš til lengri tķma, žar į mešal fyrirtękjarekstur – og rekstur hagkerfa.

Sjįlfbęra žróun mį ķ hnotskurn skilgreina žannig aš meš henni sé leitast viš aš męta žörfum samtķmans įn žess aš draga śr möguleikum komandi kynslóša til žess aš męta sķnum žörfum.  Sjįlfbęr ferli eru rekin meš žeim hętti aš žau geti gengiš til lengdar ķ jafnvęgi viš umhverfi sitt, žau gangi sem sagt ekki į umhverfiš eša forša meš óafturkręfum hętti.

Af sjįlfu leišir aš stórir hlutar ķslensks efnahags- og fjįrmįlalķfs voru ekki reknir meš sjįlfbęrum hętti um all-langt skeiš fyrir hrun.  Žessi ósjįlfbęrni kom mešal annars fram ķ grķšarlegum višskiptahalla, sem sagt mikilli nettó skuldsetningu ķ erlendri mynt; śtženslu bankakerfisins langt umfram getu Sešlabanka og rķkissjóšs til aš standa į bak viš žaš; gķrun efnahagsreikninga sem uxu mun hrašar en eiginfjįrgrunnur hagkerfisins; og svo framvegis.

Ekkert af žessu gat gengiš til lengdar og ósjįlfbęrnin var eftir į aš hyggja augljós.  Višskiptahallinn var til dęmis svo mikill – 727 milljaršar, hįlf landsframleišsla į žremur įrum 2005 til 2007 – aš žaš var morgunljóst aš skuldadagar vęru ķ nįnd; teygjan hlaut aš skreppa til baka meš smelli og lenda ķ andlitinu į okkur.

Hagnašur og įbyrg langtķmahugsun geta fariš saman

Ķ umhverfismįlum hafa menn įttaš sig į žvķ fyrir allnokkru aš žaš žarf aš hugsa og framkvęma meš sjįlfbęrni ķ huga.  Hruniš sżnir okkur aš žaš er ekki sķšur įstęša til aš huga aš sjįlfbęrni fyrirtękjarekstrar og fjįrmįlakerfisins almennt.  Skammsżn hįmörkun eigin hagnašar leišir greinilega ekki sjįlfkrafa til besta heildarhagsins; eitthvaš flóknari hugsunarhįttur žarf aš koma til.

Ķ žvķ sambandi er įstęša til aš minna į aš Adam Smith skrifaši fleiri bękur en Aušlegš žjóšanna, hann skrifaši lķka bókina Kenningu um sišlegar hugšir (Theory of Moral Sentiments) sem fjallar ķtarlega um samśš og mešlķšan manna hvers meš öšrum.  Enda er ekkert sem segir aš hagnašur og įbyrg langtķmahugsun geti ekki fariš saman, og eigi ekki aš fara saman.  Eitt af grunngildum Google er You can make money without doing evil – žaš er hęgt aš hagnast įn žess aš gera eitthvaš illt af sér – og žeim viršist takast įgętlega upp; hagnašur žeirra įriš 2009 var 6,5 milljaršar dala af veltu upp į 26,5 milljarša.

Fyrirtęki – og hagkerfi – į aš byggja upp meš žvķ hugarfari aš žau geti enst til langs tķma, ķ staš žess aš hola žau aš innan svo žau hrynji ķ nęstu nišursveiflu.  Allt annaš er óįbyrgt og ósišlegt gagnvart almenningi, starfsfólki, višskiptavinum og birgjum, aš ógleymdum kröfuhöfum og hluthöfum.

Huga žarf aš fyrirtękjamenningu og gildum

Viš Ķslendingar getum margt lęrt af ķhaldssömum bönkum og öšrum fyrirtękjum ķ Evrópu og vķšar, sem sum hver hafa lifaš af endurteknar styrjaldir, kreppur og samdrįttarskeiš og hafa komiš sér upp stofnanaminni gagnvart slķku.  Hluti af žvķ stofnanaminni eru gömul og góš gildi į borš viš fyrirhyggju, varkįrni og gagnrżna hugsun.

Nż öld ķ ķslensku atvinnulķfi hlżtur aš byggja į sjįlfbęrni, heilbrigšri fyrirtękjamenningu og sterkum gildum.  Fjįrfestar og sjóšir geršu vel ķ žvķ aš rżna fjįrfestingartękifęri meš žetta ķ huga, og veršmeta fyrirtęki mešal annars į slķkum grundvelli; hugsa um hiš tilfinningalega eigiš fé – emotional capital.

Framtķšin tilheyrir fyrirtękjum sem vinna sér inn og veršskulda traust višskiptavina, starfsfólks, hluthafa og samfélags.  Žaš gera žau meš žvķ aš vera sišleg, įbyrg, gegnsę, og tileinka sér hugsunarhįtt sjįlfbęrni; lifa ķ sįtt viš umhverfi sitt; skila ekki minna til baka en žau taka til sķn.  Slķk fyrirtęki verša bestu vinnustaširnir, bestu samstarfsašilarnir, og bestu fjįrfestingarkostirnir.

(Žessi pistill birtist ķ Višskiptablašinu fimmtudaginn 18. febrśar sl.
og er byggšur į erindi sem ég flutti viš afhendingu ķslensku žekkingarveršlaunanna 2010.)


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

Hér mį sjį Kristķnu Pétursdóttur forstjóra Aušar Capital tjį sig um sama efni ķ Fréttablašinu sl. sumar, langt į undan mér...

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 21.2.2010 kl. 21:12

2 identicon

Frįbęr grein Vilhjįlmur og orš ķ tķma töluš.

Hugtakiš sjįlfbęrni er afar einfalt ķ sjįlfu sér eins og žś lżsir vel, en žar sem žaš er tiiltölulega nżtt og ofurtengt umhverfismįlum eingöngu ķ huga flestra viršist sem svo aš flestir einfaldlega skilji ekki um hvaš žaš snżst.

Fyrstu alžjóšlegu stórfyrirtękin -og góšir bęndur eša sjoppueigendur ef žvķ er aš skipta- sem hafa sett sjįlfbęrni į oddinn ķ sķnum višskiptahįttum skilja žaš aš žetta er eina leišin og hśn byggir į hugsuninni: "Ętlum viš aš vera ķ bransanum eftir hundraš įr eša tvöhundruš?" Svariš er jį, svariš er sjįlfbęrni.

Kannski fancy orš fyrir einfalda hugmyndafręši, en žaš skilja allir aš žś klįrar ekki aušlindir eyjunnar og fyllir allt af rusli og situr svo eftir meš sįrt enniš. Svona eins og sex įra ęvintżriš 2002-2008 er gott dęmi um. Žaš sem žś gerir veršur aš virka, og halda įfram aš virka, annars er betra aš sitja heima og lesa.

Žaš er svo athyglisvert aš hamingjan og sjįlfbęrnin eru sama ešlis. Aš hįmarka skammtķmahag og langtķmahag samtķmis. Ķ einkalķfi hvers og eins jafnt sem plįnetunnar.

Žaš er góšur bśskapur.

Teitur

Teitur Žorkelsson (IP-tala skrįš) 21.2.2010 kl. 21:21

3 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

Akkśrat, Teitur - sjįlfbęrnihugtakiš kann aš hljóma einfeldningslegt, en er žó ekki einfaldara en svo, aš žaš kveiktu fįir į žessu ķ ķslensku efnahags- og višskiptalķfi 2003-2008.  Enda mį segja aš žaš sé andstęšan viš "žetta reddast" - sem er miklu einfeldningslegra.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 21.2.2010 kl. 21:53

4 Smįmynd: Jennż Stefanķa Jensdóttir

Ég er hrifin af žessu erindi og sérstaklega žaš sem felst ķ žessum oršum:

"Framtķšin tilheyrir fyrirtękjum sem vinna sér inn og veršskulda traust višskiptavina, starfsfólks, hluthafa og samfélags.  Žaš gera žau meš žvķ aš vera sišleg, įbyrg, gegnsę, og tileinka sér hugsunarhįtt sjįlfbęrni; lifa ķ sįtt viš umhverfi sitt; skila ekki minna til baka en žau taka til sķn. "

Einstaklingar og fyrirtęki sem telja žaš töff og śtstjónarsemi, aš elta hverjar holur og smugur ķ skattakerfinu, eiga ekki viršingu samfélagsins skiliš.  Sérstaklega žeir sem telja sig yfir žaš hafiš, og skjóta auši sķnum ķ skattaparadķsir.

Flutti reyndar erindi į svipušum nótum į sišferšsižingi hjį Hįskólanum fyrir 15 įrum.

Jennż Stefanķa Jensdóttir, 21.2.2010 kl. 22:13

5 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

Góšur punktur, Jennż, en skattkerfiš į lķka ķ sama anda aš vera einfalt og gagnsętt.   Flękjur og óskilvirkni ķ kerfinu hvetja til flókinnar og óskilvirkrar hegšunar, žaš held ég aš sé nįttśrulögmįl sem ekki er raunsętt aš reyna aš sigrast į, fremur en žyngdarlögmįlinu.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 21.2.2010 kl. 22:30

6 Smįmynd: Marinó G. Njįlsson

Žaš er ešlilegt aš sjįlfbęrni vanti žegar žaš viršist vera meginmarkmiš fjįrfesta aš ryksuga fyrirtękin af eigin fé (sem er grunnur sjįlfbęrni) og skuldsetja žau upp ķ topp.

Ég tel aš grunnurinn aš heilbrigšum fyrirtękjarekstri sé sjįlfbęrni, ž.e. aš reksturinn sé hóflega skuldsettur og hagnašur rati aš mestu aftur inn ķ uppbyggingu fyrirtękisins, eins og žiš geršuš ķ stjórn Kögunar į sķnum tķma.  Lykill aš góšum fyrirtękjarekstri er aš višhalda traustu langtķma sambandi viš starfsfólk og višskiptavini.  Aš geta komiš aftur žar sem mašur hefur veriš er mikilvęgara en aš nį inn sśperhagnaši.

Marinó G. Njįlsson, 22.2.2010 kl. 00:24

7 identicon

Žetta er svo sem įgęt grein. Full af selvfolgeligheder.

Žaš sem er athyglisveršast viš hana er aš žaš skuli einhver hafa žurft aš skrifa hana.

Įstandiš er oršiš bįgboriš žegar žaš žarf aš skrifa greinar af žessu tagi.

Sišleysingjar og sjįlftökuliš hefur vašiš of lengi uppi.

Spurningin er hins vegar žessi: Ef saltiš dofnar meš hverju į žį aš selta žaš?

Hvert ętla menn aš sękja sišferšiš?

Ķ gömul gildi og vonina um hóflegan hagnaš?

Hrķmfaxi (IP-tala skrįš) 22.2.2010 kl. 10:05

8 identicon

Róttękt gegnsęji er forsenda žess aš eitthvaš eigi eftir aš breytast. Allt uppį boršiš, ekkert leyndó, undanskot til Tortóla eša svoleišis rugl. Žaš žarf REGLUR.

Andri (IP-tala skrįš) 22.2.2010 kl. 11:05

9 identicon

Vilhjįlmur-

Góš grein og gott innlegg ķ Ķsland 2.0. Ein leiš til aš hugsa um žetta sem kerfi er aš reyna aš skilja hvaša "abstration" er ķ gangi. Žeas., žaš er grundvallaratriši ķ góšum kerfum aš ašskilja žętti svo aš hęgt sé aš greina orsakir og afleišingar. Einungis ef žetta er gert er hęgt aš skilja hvaš er aš gerast.

Ķ stjórnkerfum landa žį er talaš um žrķskiptingu rķkisvaldsins. Eins žį er reynt aš greina į milli rķkisvaldsins og einkaframtaksins. Megin hugmyndin er sś aš rķkiš hefur vald til aš takmarka einkaframtakiš svo aš enginn įkvešinn žįttur einkaframtaksins verši svo sterkur aš hann geti stefnt heildarkerfinu ķ voša.

Ķ fyrirtękjum er einnig reynt aš brjóta įkvöršunarvaldiš ķ nokkra žętti. Žannig eru eigendur (hluthafar), fulltrśar žeirra (stjórn), og stjórnendur/starfsmenn. Eins žį hafa ašrir įhrif į rekstur fyrirtękja, nefnilega žeir sem lįna fé til rekstursins.

Aš gefnum žessum almennu skilgreiningum, žį er hęgt aš draga nokkrar įlyktanir um hvaš fór śrskeišis į Ķslandi, og eins um hvaš sé naušsynlegt aš gera til aš mįl fari ekki aftur śrskeišis.

Fyrst er aš stjórnskipulagiš hefur ekki raunerulega žrķskiptingu. Žing og rķkisstjórn eru ķ raun į sömu hendi. Til višbótar žegar lķtil nżlišun er ķ flokkunum, žį fęrist dómsvaldiš einnig į sömu hendur žar sem rįšherra sama flokks hefur smįtt og smįtt nefnt bróšurpart allra dómara.

Annaš er aš stjórnkerfi sem er samtvinnaš eins og lżst er, og hefur ekki rķka upplżsingaskyldu gerir almenningi (kjósendur sem hafa valdiš um hverjir stjórna landinu) ókleift aš sjį orsakir og afleišingar. Žeas., žar sem allar įkvaršanir eru ķ einum stórum klumpi er ómögulegt aš finna śt hvort, hvar, og hvers vegna žaš eru aš verša mistök. Eina sem sést eru skammtķma nišurstöšur.

Žrišja sem žarf aš skoša sérstaklega ķ litlu landi eins og Ķslandi er aš kerfiš var hannaš fyrir rólegt vandamannaskipulag. Žeas., kerfiš hefur byggt inn mjög mikiš af žvķ sem kalla mį "discretion." Žetta įtti įgętlega viš į Ķslandi žegar aš žaš var almennt samkomulag um aš vera tiltölulega einangraš frį umheiminum (haftaįrin, t.d.) og aš breytingar voru hęgar. Stjórnmįlamenn og bśrókratar gįtu bara įkvešiš sķn į milli hvaš vęri leyft og hvaš bannaš. Žetta kerfi gat engan vegin rįšiš viš nżja tķma žar sem fyrirtęki voru aš starfa ķ alžjóšlegu umhverfi og gįtu oršiš veltumeir en allt ķslenska hagkerfiš.

Nśmer fjögur žį fór żmislegt śrskeišis į fyrirtękjahlišinni. Sérstaklega mį sjį aš ónóg reynsla hluthafa ķ žvķ aš tryggja hag sinn, og lķtil dreifing eignarhalds į hlutabréfamarkaši hafši mikil įhrif. Žannig gįtu ašilar sem etv. įttu ekki nema minnihluta ķ félögum ķ raun gert hundakśnstir til žess aš fęra hagnaš śr almenningsfélögum innķ einkafélög. Žetta er vel žekkt fyrirbęri og er aušvelt aš sżna framį hvernig žeir sem eiga einungis minnihluta allra hlutabréfa į markaši geta nįš til sķn meirihluta alls hagnašarins. Žaš er mikilvęgt hér aš skoša hlut lķfeyrissjóša ķ fjįrfestingum innanlands, og sérstaklega ķ samskiptum žeirra viš bankana. En žaš er mikilvęgt aš velta fyrir sér hvort aš žaš skipti nokkru mįli -- ef kerfiš vęri skipulagt skynsamlega žį myndi žaš aš eitt fyrirtęki fer į hausinn ekki valda kerfisskaša sem slķkt.

Fimmta sem aušvelt er aš sjį er aš bankarnir voru reknir sem venjuleg fyrirtęki, en žeir eru ekki venjuleg fyrirtęki. Ķ svo smįu landi sem Ķsland er žį er augljóst aš žeir fįu bankar sem reknir eru innanlands geta ekki veriš ķ leik meš fjöregg žjóšarinnar. Žaš voru mistök i rekstri žeirra og vitleysa, en raunverulegu mistökin voru aš halda aš žetta myndi ekki gerast. Bankar hagnast į žvķ aš lįna peninga og skapa veltu og fjįrmunafęrslur. Og žaš var žaš sem žeir geršu.

Margt fleira mį tżna til sem stafar af žvi aš kerfiš var illa samsett og ekki tilbśiš aš takast į viš nśtķma višskipti. En ef Ķsland, sem žjóšfélag, vill vera sjįlfbęrt žį žarf aš huga aš grunn skipulaginu -- kerfinu -- sem stżrir žvķ hvernig fólk ķ žjóšfélaginu getur og mį hegša sér. Įn žess veršur engin breyting.

En kerfinu veršur sennilega ekki breytt nema aš sett séu nż markmiš og aš til komi hugarfarsbreyting mešal almennings į Ķslandi. Hvaš vilja ķslendingar sem žjóš standa fyrir?

Andri Haraldsson (IP-tala skrįš) 22.2.2010 kl. 15:17

10 identicon

Takk fyrir góša grein Vilhjįlmur og ekki žį fyrstu ķ žessum gęšaflokki. Takk einnig fyrir góš innlegg aš ofan.

Andri, žś snertir marga góša strengi og gaman aš sigla ķ gegnum texta žinn meš seglin žanin af andvara sjįlfbęrninnar sem Vilhjįlmur leikur svo faglega meš - magnaš hvaš hugtakiš nęr aš fanga margt af žvķ sem flestum ber saman um aš žurfi aš öšlast aukna vigt.

Einar Vilhjįlmur (IP-tala skrįš) 22.2.2010 kl. 16:39

11 identicon

Fķn grein.  Langar samt aš gera eina athugasemd.  Žś talar um eitt af grunngildum Google sem er aš hagnast įn žess aš gera eitthvaš illt.  Žś getur hins vegar ekki dregiš žį įlyktun aš žeir uppfylli žetta grunngildi žó aš žeir hafi hagnast grķšarlega.

Styrmir (IP-tala skrįš) 22.2.2010 kl. 21:39

12 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

Andri Haraldsson: Žakka innleggiš, sem er skżrt og skorinort aš vanda og ég get tekiš undir allt sem žś bendir į.

Strangari reglur kunna aš vera hluti af lausninni en annar mikilvęgur (mikilvęgari?) hluti er aš stilla af hvatana og hugarfariš.  Svo dęmi sé tekiš žį geta lķfeyrissjóšir, sem eru stęrstu fjįrmagnseigendur landsins, haft mjög afgerandi įhrif į žróun višskiptalķfsins meš fjįrfestingarstefnu sinni, sišareglum og višmišum.  Ef žeir leggja įherslu į skynsemi og varkįrni ķ rekstri, og lķta til jįkvęšra gilda og fyrirtękjamenningar, erum viš strax komin nokkuš į leiš.  Og ég vildi gjarnan sjį višskiptalķfiš (t.d. SA, Višskiptarįš, SI o.s.frv.) leggjast ķ naflaskošun varšandi nżtt og betra hugarfar til framtķšar, sem andsvar viš kröfu samfélagsins um uppgjör og nżtt upphaf.

Styrmir: Rétt, ég tek orš Google sjįlfra fyrir žvķ aš žeir geri ekki illt, er ekki aš leggja sjįlfstętt mat į žaš.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 22.2.2010 kl. 23:03

13 Smįmynd: Hólmfrķšur Bjarnadóttir

Vilhjįlmur žakkir fyrir frįbęra grein um brżnt mįlefni. Hśn virkar į mig sem jįkvęš hvatning til framtķšar og ekki veitir af. Žś talar um Lķfeyrissjóšina og žeirra fjįrfestingastefnu, sišareglur og višmiš. Tek heils hugar undir žaš og er lķka nokkuš viss um aš žessi žęttir verša endurskošašir hjį sjóšunum eša eru ķ endurskošun nś žegar.

Andri (skrifar ekki föšurnafn). Tek undir meš žér um REGLUR. Vil benda žér į vef Aižingis www.althingi.is  Žaš er aš finna undir lišnum žingmįl og sķšan frumvörp, mikla lesningu lagafrumvarpa frį višskiptarįšherra Gylfa Magnśssyni.

Hólmfrķšur Bjarnadóttir, 23.2.2010 kl. 00:24

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband