Gedankenexperiment

Hér er smį žankatilraun.

Ķmyndum okkur aš į Mars sitji forvitnir Marsbśar meš mjög öfluga sjónauka.  Žeir fylgjast grannt meš mannfólkinu į Ķslandi, į blįu plįnetunni Jörš.  Žeir sjį aš undanfarin įr hefur fólkiš lifaš lķfinu eftir vel skipulögšu mynstri: bęndur ala rollur til slįtrunar og mjólka kżr, sjómenn sigla į bįtum og veiša, skip sigla ķ żmsar įttir meš įl og fisk og koma til baka meš bķla, bensķn og bśsįhöld.  Fólk heldur til vinnu į morgnana, fęr sér skyndibita ķ hįdeginu, lętur klippa sig ķ lok dags, sękir matvörur ķ verslanir og heldur heim til sķn til kvöldmįltķšar.  Plastkort eru stundum į lofti og jafnvel pappķrssešlar, en tilgangur žeirra er rįšgįta fyrir Marsbśana.  En žeir taka reyndar eftir žvķ aš sumir bśa ķ stęrri hśsum og borša oftar gęsalifrarkęfu en ašrir.

Ķ október 2008 veršur snögglega, og eins og hendi vęri veifaš, breyting į mynstrinu.  Fęrri skip sigla į milli, fęrri fara ķ vinnuna į hverjum degi, og gęsalifrarkęfa sést sjaldnar.  Žaš er eins og hęgi į öllu.

Nś spyr ég: hvernig myndi mašur śtskżra žessa breytingu fyrir Marsbśunum?  Žeir sjį ekki neitt ķ sķnum sjónaukum sem skżrt gęti žessa uppįkomu.  Öll įžreifanleg gęši sem voru til įšur, eru ennžį til.  Fólkiš er jafn margt og hefur sömu žekkingu og hęfileika og fyrr.  Allar forsendur viršast til stašar til aš halda įfram eins og fyrr, en samt gerist žaš ekki.

Kannski ęttum viš aš horfa į hagkerfiš okkar utan frį - meš augum Marsbśanna - og velta žvķ fyrir okkur af hvort öll žau ósżnilegu mynstur sem undir liggja séu skynsamleg, naušsynleg eša gagnleg; eša bara til trafala.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Höršur Žóršarson

Žaš sem Marsbśarnir sįu ekki er aš skipin sem komu til landsins fluttu til sķn meiri veršmęti en skipin sem fóru frį landinu og eyjarskeggar borgušu mismuninn meš peningum sem žeir fengu aš lįni (og hafa nśna enga hugmynd um hvernig žeir eiga aš greiša til baka).

Eyjarskeggjar tóku meira en žeir gįtu borgaš og žess vegna sigla nśna fęrri skip.

Margir viršast ekki hafa haft žessa einföldu speki aš leišarljósi: "Ef žś hefur ekki efni į žvķ, žį skaltu sleppa žvķ aš kaupa žaš". Kannski ętti aš kenna svona lagaš ķ skóla....

Höršur Žóršarson, 31.1.2009 kl. 20:19

2 identicon

Höršur og Vilhjįlmur, smurningurinn ķ vestręna efnahagskerfinu er "krķt" ž.e.a.s. credit, eša lįn. 

Tökum sem dęmi aš ég vilji verša bóndi en eigi engar rollur. Burgeisinn į nęsta bę į slatta af rollum. Ég fer ķ mķna minnst slitnu saušskinnsskó og hristi lśsina śr ullarpeysunni minni og geng į hans fund hvar ég  biš hann selja mér nokkrar rollur og not af hrśti. Burgeisinn setur upp verš, en ég į engan pening. Hann spyr hvernig ég ętli žį aš borga honum. Ég segist ętla aš ala upp lömb śr kviši rolla žeirra sem hann selur mér og endurgreiša honum ķ framtķšinni meš žeim. M.ö.o ég biš hann selja mér rollur upp į krķt, eša greišslufrest. Til aš gera višskiptin jafnvel betri bżš ég honum "vexti" ž.e.a.s aš gefa honum fleiri og vęnni rollur en hann selur mér.

Ef burgeisinn treystir aš ég standi mig ķ mķnum fjįrręktarbśskap žį selur hann mér rollurnar og not af hrśti upp į greišslu ķ framtķšinni. Ef vel tekst gef ég honum vęna dilka og meira virši en hann seldi mér ķ upphafi og höfum viš žį bįšir hagnast.

Ef burgeisinn skellir huršinni og sigar hundum sķna aš mér žį hśki ég ķ koti mķnu. Burgeisinn uppsker eingöngu žau lömb sem hann sjįlfir elur en nżtur ekki žeirra krafta sem grannar hans gętu ķ fjįrbśskapinn lagt.

Marsbśarnir sjį ekki smurninginn į blįu plįnetunni vegna žess aš hann er ķ kollum blįplįnetubśa. Marsbśarnir sjį ekki aš blįplįnetubśar treysta ekki lengur hverjir öšrum og alls ekki aš žeir standi skil į žeim samningum sem liggja aš baki skipasiglinga og vöruskipta. Žaš er Marsbśum óskiljanlegt hverning hjólin hęttu aš snśast į blįu plįnetunni, ž.e.a.s. alveg jafn ósklijanlegt og žaš veršur žeim žegar hjólin aftur fara aš snśast aš žvķ mun viršast af engri įstęšu.

Efnahagskerfiš okkar byggir į von um betri tķma og trausti į getu samborgara okkar. Žaš er ķ ešli sķnu sįlręnt kerfi en ekki efnislegt. Ef allir žyrftu aš greiša sķn hśs kontakt, sem eflaust var ķ den tid, žį byggju flestir Ķslendingar ķ, ja...., torfhśsum!

Kristjįn Gunnarsson (IP-tala skrįš) 31.1.2009 kl. 22:17

3 Smįmynd: Anna Benkovic Mikaelsdóttir

Marsbśarnir eru alveg eins og ķslendingar...elska foringja XD...alveg sama hvort hann / hśn segir esb eša ekki vatn erš hvaš sem er ...allir fylgja xD!

Žetta finnst Marsbśum mjög marsbśalegt (mannlegt)?

Anna Benkovic Mikaelsdóttir, 31.1.2009 kl. 23:38

4 Smįmynd: Marķa Kristjįnsdóttir

Žaš er held ég meginmįliš aš spyrja um grunninn.

Marķa Kristjįnsdóttir, 1.2.2009 kl. 10:27

5 Smįmynd: Įsgeir Kristinn Lįrusson

Marsbśarnir hafa ekki komiš auga į peningaprentvélar Federal Reserve...:)

Įsgeir Kristinn Lįrusson, 1.2.2009 kl. 10:28

6 Smįmynd: Sigurpįll Ingibergsson

Góš pęling Vilhjįlmur!

Žetta kallar mašur aš hugsa śt fyrir boxiš.  

 Marsbśarnir hefšu einnig séš aš fiskibįtarnir fóru ķ fęrri veišiferšir. Žaš vęri merkilegt aš śtskżra fyrir žeim ķslenska kvótakerfiš. Žeir yršu žrumu lostnir, er žeir myndu heyra įvinninginn. Śr 300 žśsund tonnum ķ 130 žśsund og skuldir upp į 500 til 700 milljarša.  Žetta vęri kallaš fullkomnasta kerfi ķ heimi.

Žegar greindir og vel menntašir menn jafnvel prestlęršir geta variš svona gallaš kerfi og kallaš fullkomnasta kerfi ķ heimi žį skil ég loks af hverju breyskir menn voru tilbśnir til aš lįta lķf og limi fyrir hugsjónir, kenndar viš nasisma og kommśnisma. Rök eru ekki tęk, heldur tilfinningin ein.

Sigurpįll Ingibergsson, 1.2.2009 kl. 11:16

7 identicon

Ég hugsa aš Marsbśarnir myndu alveg skilja bóndann sem tók lįn fyrir bśstofni og burgeisinn sem lįnaši honum. Slķk višskipti byggjast į gagnkvęmum hagsmunum og trausti og geta skilaš betri śtkomu fyrir allt samfélagiš. En hvernig ętli žeim gengi aš skilja bankann sem lįnaši breskum krįarkarli 280 milljarša, įn žess aš hafa von um aš hann gęti endurgreitt žį? Eša kannski žetta sé geimveruhagfręši sem bjįnar eins og ég nį ekki upp ķ en er ęšri vitsmunaverum ljós? Hannes Hólmsteinn vill kannski taka aš sér aš skrifa hagfręši fyrir Marsbśa, svo viš sem ekki skiljum įttum okkur į snilldinni.

Eva Hauksdóttir (IP-tala skrįš) 1.2.2009 kl. 11:35

8 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

Žaš er rétt, Höršur, aš Marsbśarnir hefšu getaš undrast hvaš Ķslendingar fengu mikiš af vörum meš skipum til landsins mišaš viš vörurnar sem žeir sendu śt.  Ef žeir bęru žaš saman viš önnur lönd sęju žeir aš viš vorum aš bera hlutfallslega mikiš śr bżtum ķ žeim skiptum, og gętu dregiš žį įlyktun aš viš vęrum aš safna upp einhvers konar halla eša skuld.

En žessi skżring - uppsafnašur vöruskiptahalli vegna ofneyslu almennings - er ekki nóg til aš skżra kreppuna.  Fer eitthvaš įleišis, en ekki nęrri žvķ alla leiš.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 1.2.2009 kl. 12:55

9 Smįmynd: Jón Finnbogason

Ętli viš žurfum ekki bara aš śtskżra fyrir Marsbśum hvernig viš bśum til peninga śr engu?

Jón Finnbogason, 1.2.2009 kl. 13:59

10 identicon

Snillingurinn śtskżrir stórfengleik nżfrjįlshyggjunnar hér, kannski žętti Marsbśum eitthvert vit ķ veruleikafirringunni.

Eva Hauksdóttir (IP-tala skrįš) 1.2.2009 kl. 16:37

11 Smįmynd: Jennż Stefanķa Jensdóttir

Villi, nś fķlar mašur sig eins og einn af apprentice hjį Dr. House, žś ert House og viš hin rembumst viš aš koma meš lķklegar skżringar.

Mér lķkar hins vegar žessi pęling, žvķ žaš hefur ekkert breyst ķ įžreifanlegum veršmętum, og viš getum enn bošiš marsbśunum aš flytja ķ öll hśsin sem viš byggšum handa žeim.  Sé fyrir mér ķslenska rķkisreikninginn eins og hvern annan efnahagsreikning, eša heimilisbókhald er žvķ er aš skipta, hvorki flóknara né aušveldara.  Žurfum aš byrja upp į nżtt frį nślli,  žaš er lįgmarkskrafa og žį mun okkur farnast vel.  Aš byrja śpp į nżtt ķ ógurlegum mķnus sem ekki sér fyrir endann į,  er bara ekki ķ kortunum fyrir komandi kynslóšir.

Jennż Stefanķa Jensdóttir, 2.2.2009 kl. 04:12

12 Smįmynd: Vilhjįlmur Žorsteinsson

Ég held aš viš séum aš fara inn ķ meirihįttar uppstokkun į fjįrmįla- og gjaldmišlakerfi heimsins.  Tilraunin sem stašiš hefur yfir frį afnįmi Bretton Woods kerfisins hefur gjörsamlega mistekist, og viš žurfum aš finna nżjar lausnir.

Vilhjįlmur Žorsteinsson, 2.2.2009 kl. 13:42

13 Smįmynd: Baldvin Jónsson

Ég er sammįla žvķ aš žaš liggur fyrir augljós endurskošun į fjįrmįlakerfinu ķ heild sinni. Žessi śtilokun žess aš taka "Credit" meš ķ reikninginn ķ nśverandi kerfi hefur į endanum aš viršist valdiš okkur stór tjóni. Margar įgętar heimildarmyndir um žaš mįleffni ķ netheimum, en mér fannst lķka afar įhugavert vištališ viš Gunnar Tómasson hagfręšing um mįliš.

Stęrsta sjokkiš mitt var ķ žvķ fólgiš aš įtta mig į žvķ aš veršmęti markašarins vęri bara alls ekki metiš śt frį hęfi og framleišni fyrirtękja heldur nįnast alfariš śt frį tiltrś markašarins į eignir.  Žaš er ótrślegt aš sjį slķk "veršmęti" verša aš nįkvęmlega engu į 2 vikum. Ętti ķ raun aš hvetja okkur öll til žess aš fara aš horfa til framleišni aftur, gömlu góšu gildin um aš skapa meira en mašur eyšir.

Bara žaš eitt aš flestir forstjórar heimsins hafa undanfarin įr fengiš mun stęri hlut launa sinna fyrir žaš aš auka veršmęti hlutfjįr fyrirtękja, en fyrir žaš aš fyrirtękin raunverulega framleiddu eitthvaš - žaš er afar merkileg vangavelta śt af fyrir sig.

Baldvin Jónsson, 3.2.2009 kl. 23:10

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband